Trong thực tế, không ít trường hợp quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số hoặc lợi ích công cộng bị xâm hại nhưng không có người đứng ra khởi kiện. Nguyên nhân xuất phát từ nhiều yếu tố như: chủ thể bị xâm hại không đủ năng lực nhận thức hoặc điều kiện kinh tế, tâm lý e ngại... Trong khi đó, Viện kiểm sát nhân dân (VKSND), với nhiệm vụ là bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân thông qua hoạt động kiểm sát đã nhiều lần phát hiện các hành vi vi phạm gây thiệt hại cho nhóm yếu thế và lợi ích công. Tuy nhiên, do chưa có cơ chế pháp lý đầy đủ, Viện kiểm sát chưa thể trực tiếp khởi kiện để yêu cầu Tòa án bảo vệ các quyền, lợi ích đó bằng con đường tố tụng dân sự.

Ngày 24/6/2025, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết số 205/2025/QH15 về việc thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công. Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026 và được thực hiện trong thời hạn 03 năm tại các tỉnh, thành phố: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ, Quảng Ninh và Đắk Lắk.

Việc ban hành Nghị quyết được đánh giá là bước tiến quan trọng trong tư duy lập pháp và cải cách tư pháp, góp phần khắc phục “khoảng trống khởi kiện” vốn tồn tại lâu nay trong thực tiễn bảo vệ công lý. Nghị quyết được ban hành nhằm thể chế hóa tinh thần Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), đồng thời tiếp cận xu hướng pháp luật tiến bộ của nhiều quốc gia về tố tụng dân sự công ích, đáp ứng yêu cầu cấp thiết của thực tiễn.

1. Các văn bản pháp lý quy định Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công

- Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về việc thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công.

- Thông tư liên tịch số 09/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-KTNN-TTCP-BCA-BTP-BTC-BCT-BXD-BYT-BNNMT-BVHTTDL-BDTTG ngày 03/11/2025 giữa VKSND tối cao, TAND tối cao, Kiểm toán Nhà nước, Thanh tra Chính phủ, Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Công thương, Bộ Xây dựng, Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và môi trường, Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch, Bộ dân tộc và tôn giáo  về hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội.

- Quy chế phối hợp số 01/2025/QCPH-VKSNDTC-HLHPNVN-HNCTVN-HBVQTEVN-HBTNKTVTMCVN-HBVTNVMTVN HKHKTATTPVN-HBVNTDVN ngày 03/11/2025 của VKSND tối cao, TAND tối cao, Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội người cao tuổi Việt Nam, Hội bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, Hội bảo trợ người khuyết tật và trẻ mồ côi Việt Nam, Hội bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam, Hội khoa học kỹ thuật an toàn thực phẩm Việt Nam, Hội bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam về thực hiện thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công.

- Hướng dẫn số 42/HD-VKSTC ngày 28/11/2025 của Viện trưởng VKSND tối cao về quy trình khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công trong ngành KSND trong thời gian thực hiện thí điểm.

- Kế hoạch số 252/KH-VKSTC ngày 15/12/2025 của VKSND tối cao về triển khai thi hành Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội và các văn bản hướng dẫn thi hành trong ngành KSND.

- Quyết định số 23/QĐ-VKSTC ngày 25/02/2026 của Viện trưởng VKSND tối cao về ban hành hệ thống chỉ tiêu thống kê, biểu mẫu thống kê VKSND khởi kiện vụ án dân sự công ích.

2. Nội dung Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công

Thứ nhất, các trường hợp VKSND khởi kiện[1]

Điểm mang tính nền tảng của Nghị quyết số 205 là việc cho phép Viện kiểm sát trực tiếp khởi kiện vụ án dân sự trong hai trường hợp trọng tâm:

- Khởi kiện để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương;

- Khởi kiện để bảo vệ lợi ích công.

Quy định này đã mở rộng vai trò của Viện kiểm sát không chỉ là chủ thể “kiểm sát việc tuân theo pháp luật” mà còn là chủ thể trực tiếp tham gia bảo vệ công lý theo thủ tục tố tụng dân sự, phản ánh sự đổi mới mạnh mẽ trong tư duy lập pháp.

- Qua tiếp nhận thông tin từ các nguồn quy định tại các khoản 1, 2 và 4 Điều 10 của Nghị quyết số 205, Viện kiểm sát tiến hành kiểm tra, xác minh và xác định có vi phạm gây thiệt hại đến quyền dân sự của chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công, sau khi thông báo, kiến nghị với cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền, trách nhiệm khởi kiện theo quy định tại khoản 2 Điều 13 của Nghị quyết số 205 nhưng không có người khởi kiện thì Viện kiểm sát khởi kiện.

- Trong quá trình giải quyết vụ án, vụ việc, Viện kiểm sát phát hiện có vi phạm gây thiệt hại đến quyền dân sự của chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công nhưng không thể giải quyết trong cùng vụ án, vụ việc đó, sau khi thông báo, kiến nghị với cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền, trách nhiệm khởi kiện theo quy định tại khoản 2 Điều 13 của Nghị quyết số 205 nhưng không có người khởi kiện thì Viện kiểm sát khởi kiện.

Thứ hai, về nguyên tắc thực hiện[2]

- Việc khởi kiện và giải quyết vụ án dân sự công ích được thực hiện theo Nghị quyết số 205; trường hợp Nghị quyết này không quy định thì áp dụng quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự và quy định khác của pháp luật có liên quan.

- Viện kiểm sát chỉ khởi kiện khi đã thông báo, kiến nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện quyền, trách nhiệm khởi kiện theo quy định của pháp luật nhưng không có người khởi kiện.

- Vụ án dân sự do Viện kiểm sát khởi kiện để bảo vệ lợi ích công thì không được hòa giải và bị đơn không được đưa ra yêu cầu phản tố.

- Cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan có trách nhiệm phối hợp với Viện kiểm sát và Tòa án khi Viện kiểm sát, Tòa án thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn quy định tại Nghị quyết số 205 và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Thứ ba, về các khái niệm liên quan

Một là, nhóm dễ bị tổn thương gồm[3]:

- Trẻ em theo quy định của Luật Trẻ em;

Theo quy định tại Điều 1 Luật Trẻ em: "Trẻ em là người dưới 16 tuổi".

- Người cao tuổi theo quy định của Luật Người cao tuổi;

Theo quy định tại Điều 2 Luật Người cao tuổi: "Người cao tuổi được quy định trong Luật này là công dân Việt Nam từ đủ 60 tuổi trở lên".

- Người khuyết tật theo quy định của Luật Người khuyết tật;

Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Luật Người khuyết tật: "Người khuyết tật là người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể hoặc bị suy giảm chức năng được biểu hiện dưới dạng tật khiến cho lao động, sinh hoạt, học tập gặp khó khăn".

- Phụ nữ đang mang thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi;

- Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi và người mất năng lực hành vi dân sự theo quy định của Bộ luật Dân sự;

- Người dân tộc thiểu số cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn theo quy định của pháp luật.

“Người dân tộc thiểu số cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn” theo quy định tại điểm e khoản 1 Điều 3 của Nghị quyết số 205/2025/QH15 là người thuộc đối tượng được trợ giúp pháp lý theo quy định của Luật Trợ giúp pháp lý. Vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn được xác định theo quy định của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ[4].

Hai là, lợi ích công gồm lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước thuộc các lĩnh vực sau đây[5]:

- Đầu tư công

“Đầu tư công” là hoạt động đầu tư của Nhà nước vào các chương trình, nhiệm vụ, dự án và đối tượng đầu tư công khác theo quy định của Luật Đầu tư công[6].

- Đất đai, tài nguyên, tài sản công khác

+ “Bảo vệ lợi ích công trong lĩnh vực đất đai” là bảo vệ chế độ sở hữu, chế độ quản lý và chế độ sử dụng đất công theo quy định của Luật Đất đai[7].

+ “Tài nguyên” gồm tài nguyên đất, tài nguyên nước, tài nguyên rừng, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, kho số viễn thông và kho số khác phục vụ quản lý nhà nước, tài nguyên Internet, phổ tần số vô tuyến điện, quỹ đạo vệ tinh, dữ liệu số và các tài nguyên khác do Nhà nước quản lý theo quy định của pháp luật[8].

- Môi trường, hệ sinh thái

+ “Môi trường” là các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, kinh tế, xã hội, sự tồn tại, phát triển của con người, sinh vật và tự nhiên, được bảo vệ theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường[9].

+ “Hệ sinh thái” là quần xã sinh vật và các yếu tố phi sinh vật của một khu vực địa lý nhất định, có tác động qua lại và trao đổi vật chất với nhau, được bảo tồn và phát triển theo quy định của Luật Đa dạng sinh học[10].

- Di sản văn hóa

“Di sản văn hóa” bao gồm di sản văn hóa vật thể, di sản văn hóa phi vật thể, thuộc sở hữu toàn dân, được xác lập, bảo vệ theo quy định của Luật Di sản văn hóa[11].

- An toàn thực phẩm, dược phẩm

+ “An toàn thực phẩm” là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người theo quy định của Luật An toàn thực phẩm[12].

+ “An toàn dược phẩm” là việc bảo đảm thuốc và nguyên liệu làm thuốc không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người theo quy định của Luật Dược[13].

- Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

“Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng” là bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng theo quy định của Luật bảo vệ người tiêu dùng[14].

Ba là, trường hợp không có người khởi kiện gồm[15]:

- Pháp luật chưa quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân nào có quyền, trách nhiệm khởi kiện;

- Pháp luật đã quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền, trách nhiệm khởi kiện nhưng cơ quan, tổ chức, cá nhân đó không khởi kiện.

Bốn là, quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương gồm quyền nhân thân và quyền tài sản[16]

Theo quy định tại khoản 1 Điều 25 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: "Quyền nhân thân được quy định trong Bộ luật này là quyền dân sự gắn liền với mỗi cá nhân, không thể chuyển giao cho người khác, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác".

Theo quy định tại Điều 115 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: "Quyền tài sản là quyền trị giá được bằng tiền, bao gồm quyền tài sản đối với đối tượng quyền sở hữu trí tuệ, quyền sử dụng đất và các quyền tài sản khác".

Thứ tư, thẩm quyền giải quyết vụ án dân sự công ích

Một là, Tòa án khu vực có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm vụ án dân sự công ích. Thẩm quyền của Tòa án được xác định theo thứ tự sau đây:

- Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc nếu bị đơn là cá nhân hoặc nơi bị đơn có trụ sở nếu bị đơn là cơ quan, tổ chức. Nếu bị đơn cư trú, làm việc, có trụ sở ở nhiều nơi khác nhau thì Viện kiểm sát có thể yêu cầu Tòa án ở một trong các nơi đó giải quyết. Nếu tranh chấp phát sinh từ hoạt động của chi nhánh tổ chức thì Viện kiểm sát có thể yêu cầu Tòa án nơi tổ chức có trụ sở hoặc nơi tổ chức có chi nhánh giải quyết;

- Tòa án nơi xảy ra hành vi vi phạm;

- Tòa án nơi xảy ra hậu quả thiệt hại.

Hai là, trường hợp đối tượng bị thiệt hại là bất động sản thì chỉ Tòa án khu vực nơi có bất động sản có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm. Nếu bất động sản có ở nhiều nơi khác nhau thì Tòa án có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm là Tòa án khu vực nơi có một trong các bất động sản đó.

Ba là, trường hợp vụ án dân sự công ích do Viện kiểm sát khởi kiện qua giải quyết vụ án, vụ việc khác quy định tại khoản 3 Điều 10 của Nghị quyết 205 thì Tòa án có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm là Tòa án khu vực đã hoặc đang giải quyết vụ án, vụ việc đó. Trường hợp Viện kiểm sát phát hiện qua giải quyết vụ án, vụ việc ở cấp tỉnh hoặc cấp trung ương thì thẩm quyền giải quyết theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này.

Thứ năm, thẩm quyền khởi kiện vụ án dân sự công ích

- Viện kiểm sát khu vực tương ứng với Tòa án khu vực có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm vụ án dân sự công ích có quyền khởi kiện vụ án.

- Trường hợp vụ án phức tạp, giá trị thiệt hại lớn hoặc xảy ra trên địa bàn nhiều khu vực hoặc có yếu tố nước ngoài hoặc khi xét thấy cần thiết thì Viện kiểm sát cấp tỉnh có thể khởi kiện hoặc tiến hành kiểm tra, xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ, sau đó phân công cho Viện kiểm sát khu vực khởi kiện vụ án.

- Trường hợp vụ án rất phức tạp, giá trị thiệt hại rất lớn hoặc xảy ra trên địa bàn nhiều tỉnh, thành phố hoặc có ảnh hưởng đến an ninh, đối ngoại hoặc khi xét thấy cần thiết thì Viện kiểm sát nhân dân tối cao có thể khởi kiện hoặc tiến hành kiểm tra, xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ, sau đó phân công cho Viện kiểm sát cấp dưới khởi kiện vụ án.

Thứ sáu, nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát

Một là, tiếp nhận, xử lý thông tin về việc xâm phạm quyền dân sự của chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công.

Hai là, kiểm tra, xác minh, thu thập thông tin, tài liệu, chứng cứ.

Ba là, yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời để bảo vệ quyền dân sự, tài sản, bảo đảm thu thập, bảo vệ chứng cứ, bảo đảm cho việc giải quyết vụ án hoặc việc thi hành án.

Bốn là, yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân chấm dứt vi phạm và áp dụng biện pháp để ngăn chặn, khắc phục hậu quả.

Năm là, đình chỉ, phục hồi việc kiểm tra, xác minh.

Sáu là, thông báo, kiến nghị với cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền, trách nhiệm khởi kiện theo quy định của pháp luật; hỗ trợ việc khởi kiện.

Bảy là, khởi kiện vụ án dân sự công ích và thực hiện quyền, nghĩa vụ của người khởi kiện trong quá trình giải quyết vụ án.

Tám là, kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ án, thực hiện quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

Thứ bảy, các biện pháp kiểm tra, xác minh, thu thập thông tin, tài liệu, chứng cứ

Một là, kiểm tra, xác minh, thu thập hoặc ủy thác kiểm tra, xác minh, thu thập thông tin, tài liệu, dữ Liệu điện tử, vật chứng[17].

Hai là, yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin, tài liệu, chứng cứ mà cơ quan, tổ chức, cá nhân đó đang lưu giữ, quản lý[18].

Ba là, trưng cầu giám định; định giá tài sản; trưng cầu ý kiến cơ quan, tổ chức, cá nhân có chuyên môn[19].

Bốn là, lấy lời khai; đối chất[20].

Năm là, xem xét, thẩm định tại chỗ[21].

Sáu là, kiểm tra, đánh giá hiện trường để phát hiện dấu vết của vi phạm, thu thập thông tin, tài liệu, chứng cứ.[22]

Bảy là, biện pháp khác theo quy định của pháp luật.

3. Quy trình Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công

Thứ nhất, tiếp nhận thông tin, thụ lý, kiểm tra, xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ

- Khi tiếp nhận thông tin về vụ án dân sự công ích, nếu thấy có căn cứ thì Viện kiểm sát thụ lý, tiến hành các biện pháp kiểm tra, xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ để đánh giá tính xác thực của sự việc, tính chất, mức độ vi phạm, hậu quả thiệt hại và xác định cơ quan, tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm.

- Căn cứ kết quả kiểm tra, xác minh, thu thập thông tin, tài liệu, chứng cứ, Viện kiểm sát thông báo, kiến nghị với cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền, trách nhiệm khởi kiện theo quy định của pháp luật hoặc đình chỉ việc kiểm tra, xác minh.

Thứ hai, đình chỉ, phục hồi việc kiểm tra, xác minh

- Viện kiểm sát quyết định đình chỉ việc kiểm tra, xác minh trong các trường hợp sau đây:

+ Không có hành vi xâm phạm quyền dân sự của chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công;

+ Hành vi xâm phạm quyền dân sự của chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công đã chấm dứt và hậu quả đã được khắc phục;

+ Đã có người khởi kiện vụ án;

+ Chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương bị xâm phạm quyền dân sự hoặc người đại diện hợp pháp của họ đề nghị không khởi kiện;

+ Cá nhân vi phạm đã chết mà không có người thừa kế quyền, nghĩa vụ của họ; cơ quan, tổ chức vi phạm đã chấm dứt hoạt động mà không có cơ quan, tổ chức, cá nhân nào kế thừa quyền, nghĩa vụ.

- Trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày ra quyết định đình chỉ việc kiểm tra, xác minh, Viện kiểm sát gửi quyết định cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

- Trường hợp đình chỉ việc kiểm tra, xác minh theo quy định tại điểm d khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 205 mà sau đó có căn cứ xác định việc không đề nghị Viện kiểm sát khởi kiện là do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép hoặc nhầm lẫn thì Viện kiểm sát quyết định phục hồi việc kiểm tra, xác minh.

Thứ ba, yêu cầu chấm dứt vi phạm; thông báo, kiến nghị, hỗ trợ khởi kiện

- Khi xác định có hành vi xâm phạm quyền dân sự của chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công, Viện kiểm sát yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân chấm dứt ngay vi phạm, áp dụng các biện pháp để ngăn chặn, khắc phục hậu quả.

- Trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày có kết quả kiểm tra, xác minh xác định quyền dân sự của chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công bị xâm phạm, Viện kiểm sát tiến hành các hoạt động sau đây:

+ Thông báo cho chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc người đại diện hợp pháp của họ thực hiện việc khởi kiện;

+ Kiến nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền, trách nhiệm khởi kiện thực hiện việc khởi kiện, đồng thời gửi kiến nghị cho cơ quan, tổ chức cấp trên trực tiếp của cơ quan, tổ chức, cá nhân đó.

- Trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày nhận được thông báo, kiến nghị của Viện kiểm sát, cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm trả lời bằng văn bản cho Viện kiểm sát về việc thực hiện quyền, trách nhiệm khởi kiện.

- Trường hợp cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện và có đề nghị Viện kiểm sát hỗ trợ thì Viện kiểm sát hỗ trợ việc khởi kiện.

Thứ tư, khởi kiện vụ án dân sự công ích

- Trong thời hạn 02 tháng, kể từ ngày hết thời hạn quy định tại khoản 3 Điều 13 của Nghị quyết số 205 mà không có người khởi kiện hoặc Viện kiểm sát không nhận được văn bản trả lời của cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền, trách nhiệm khởi kiện thì Viện kiểm sát xem xét, quyết định:

+ Khởi kiện vụ án để bảo vệ lợi ích công;

+ Khởi kiện vụ án để bảo vệ quyền dân sự của chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương khi người bị xâm phạm quyền dân sự hoặc người đại diện hợp pháp của họ không thể tự mình khởi kiện và đề nghị Viện kiểm sát khởi kiện; trường hợp có căn cứ xác định việc họ không đề nghị khởi kiện là do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép hoặc nhầm lẫn thì Viện kiểm sát xem xét, quyết định việc khởi kiện.

- Quyết định khởi kiện vụ án dân sự công ích có các nội dung chính quy định tại khoản 2 Điều 14 Nghị quyết số 205.

- Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày ban hành, Viện kiểm sát gửi quyết định khởi kiện kèm theo tài liệu, chứng cứ đến Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ án.

- Khi khởi kiện, Viện kiểm sát không phải nộp tạm ứng án phí, không phải chịu án phí. Viện kiểm sát yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không phải thực hiện biện pháp bảo đảm; trường hợp áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng mà gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Thứ năm, trách nhiệm thụ lý vụ án của Tòa án

Tòa án có trách nhiệm thụ lý vụ án dân sự công ích do Viện kiểm sát khởi kiện. Trường hợp cần làm rõ nội dung quyết định khởi kiện thì Tòa án yêu cầu Viện kiểm sát bổ sung.

Thứ sáu, nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên tại phiên tòa

- Kiểm sát viên được phân công có nhiệm vụ tham gia phiên tòa, nếu vắng mặt thì Hội đồng xét xử hoãn phiên tòa.

- Khi tham gia phiên tòa, Kiểm sát viên có nhiệm vụ, quyền hạn sau:

+ Công bố quyết định khởi kiện;

+ Trình bày, giải thích chứng cứ đã được Viện kiểm sát thu thập, kiểm tra, xác minh;

+ Tranh luận tại phiên tòa;

+ Thay đổi, rút một phần hoặc toàn bộ yêu cầu khởi kiện;

+ Tiến hành các hoạt động tố tụng khác để thực hiện quyền, nghĩa vụ của người khởi kiện;

+ Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ án.

Thứ bảy, thi hành bản án, quyết định của Tòa án về bảo vệ lợi ích công

Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự chủ động ra quyết định thi hành đối với bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án về vụ án dân sự bảo vệ lợi ích công. Trình tự, thủ tục thi hành án được thực hiện theo quy định của Luật Thi hành án dân sự.

Bên cạnh đó, KSV cần lưu ý danh mục 32 mẫu văn bản sử dụng trong việc khởi kiện vụ án dân sự công ích (Ban hành kèm theo Thông tư liên tịch số 09/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-KTNN-TTCP-BCA-BTP-BTC-BCT-BXD-BYT-BNNMT-BVHTTDL-BDTTG ngày 03/11/2025 của VKSND tối cao, TAND tối cao, Kiểm toán Nhà nước, Thanh tra Chính phủ, Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Công thương, Bộ Xây dựng, Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Dân tộc và Tôn giáo) và quy trình; danh mục 15 mẫu văn bản sử dụng trong việc khởi kiện vụ án dân sự công ích (Ban hành kèm theo hướng dẫn số 42/HD-VKSTC ngày 28/11/2025 của Viện trưởng VKSND tối cao về quy trình khởi kiện vụ án dân sự bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công trong ngành KSND trong thời gian thực hiện thí điểm).

Ngoài ra, ngày 25/02/2026 Viện trưởng VKSND tối cao ban hành Quyết định số 23/QĐ-VKSTC về hệ thống chỉ tiêu thống kê, biểu mẫu thống kê VKSND khởi kiện vụ án dân sự công ích.

4. Thực tiễn thực hiện Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công tại VKSND tỉnh Nghệ An

Mặc dù VKSND tỉnh Nghệ An không nằm trong 06 địa phương được lựa chọn thí điểm theo Nghị quyết số 205; tuy nhiên Lãnh đạo VKSND tỉnh Nghệ An, Phòng kiểm sát án dân sự (Phòng 9), VKSND khu vực luôn quan tâm và xác định đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, đột phá, chiến lược của ngành Kiểm sát nhân dân trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

Ngày 30/12/2025, Viện trưởng VKSND tỉnh Nghệ An đã ban hành Công văn số 3481/VKS-P9 về việc triển khai thực hiện Kế hoạch 252/KH-VKSTC về tố tụng công ích. Đồng thời Viện trưởng VKSND tỉnh đã chỉ đạo thành lập 01 chuyên mục riêng "Viện kiểm sát nhân dân bảo vệ lợi ích công, người yếu thế. Hộp thư điện tử tiếp nhận thông tin về vụ việc dân sự công ích totungcongich_nghean@vks.gov.vn" trên Cổng thông tin điện tử VKSND tỉnh Nghệ An.

Trên cơ sở đó, Phòng 9 VKSND tỉnh và VKSND khu vực đã tiến hành các buổi sinh hoạt chuyên đề triển khai thi hành Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội và các văn bản hướng dẫn thi hành. Đồng thời viết các tin bài, infographic đăng trên Cổng thông tin điện tử VKSND tỉnh Nghệ An, VKSND tối cao, Báo bảo vệ pháp luật, Tạp chí Kiểm sát điện tử.

Bên cạnh đó, các VKSND khu vực đã tăng cường đẩy mạnh công tác tuyên truyền, truyền thông, phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, cơ quan báo chí để nâng cao nhận thức của Nhân dân về vai trò của VKSND là cơ quan bảo vệ pháp luật, bảo vệ lợi ích công và nhóm dễ bị tổn thương. Thông qua các buổi tuyên truyền đã phổ biến rộng rãi về vai trò, trách nhiệm và cơ chế khởi kiện của VKSND, góp phần tạo dựng niềm tin xã hội, thúc đẩy sự tham gia tích cực của người dân, tổ chức trong việc phát hiện, cung cấp thông tin và hỗ trợ hoạt động khởi kiện của ngành Kiểm sát nhân dân.

Điển hình: VKSND khu vực 1 phối hợp với UBND phường Thành Vinh tổ chức Hội nghị tuyên truyền, phổ biến Nghị quyết số 205 và bản tin được phát sóng trên Báo và phát thanh truyền hình Nghệ An. VKSND các khu vực 2, 7, 8, 9, 10... tổ chức các hội nghị sinh hoạt chuyên đề "VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công".

Hình ảnh: Đồng chí Đinh Quốc Hương - Viện trưởng VKSND khu vực 1 phát biểu tại hội nghị 

Đặc biệt, 03 VKSND khu vực đã ban hành 03 kiến nghị liên quan đến nội dung "bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công". Cụ thể:

- VKSND khu vực 10 kiến nghị số 119/KN-VKSKV10 ngày 02/02/2026 về việc bảo đảm quyền được khai sinh và cấp thẻ Bảo hiểm y tế cho trẻ em.

- VKSND khu vực 7 kiến nghị số 646/KN-VKSKV7 ngày 12/02/2026 về việc bảo đảm quyền được cấp giấy tờ tùy thân và cấp thẻ Bảo hiểm y tế.

 - VKSND khu vực 9 kiến nghị số 79/KN-VKS-DS ngày 25/02/2026 về khắc phục, phòng ngừa trong quản lý Nhà nước về bảo vệ môi trường.

Hình ảnh: Lãnh đạo VKSND khu vực 10 cùng đại diện các cơ quan liên quan trao Giấy khai sinh, Bảo hiểm y tế cho cháu Lữ Bảo V

Hình ảnh: VKSND khu vực 9 tổ chức kiểm tra, xác minh tại nhà người dân trên địa bàn

Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2026 của Quốc hội không chỉ là một văn bản thí điểm, mà còn là tuyên ngôn đánh dấu sự thay đổi nhận thức về vai trò của VKS trong bảo vệ quyền con người, quyền công dân, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đó là VKS không chỉ là chủ thể đóng vai trò "bị động" trong bảo vệ công lý thông qua công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ việc dân sự đã được Tòa án thụ lý mà còn là chủ thể đóng vai trò "chủ động" trong việc bảo vệ công lý thông qua việc khởi kiện các vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công. Với quyết tâm chính trị cao, việc triển khai nghiêm túc, đồng bộ và hiệu quả, Nghị quyết sẽ trở thành nền tảng quan trọng cho sự phát triển của nền tư pháp Việt Nam trong xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa./.