Từ một vụ việc đổ xỉ thải xây dựng vào phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi tại kênh Nhà Lê, xã Hưng Nguyên, VKSND Khu vực 2 - Nghệ An đã triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ: tiếp nhận thông tin, xác minh tại hiện trường, yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, thu thập tài liệu, chứng cứ và ban hành kiến nghị đối với chính quyền địa phương. Cách làm chủ động, chặt chẽ, gần dân, sát cơ sở không chỉ góp phần bảo vệ lợi ích công, mà còn cho thấy giá trị thực tiễn và sức lan tỏa của chế định tố tụng công ích khi được vận dụng đúng hướng, đúng trọng tâm.

          Từ thực tế địa bàn có thể thấy, tình trạng đổ xỉ thải, phế thải xây dựng để san lấp, lấn chiếm hành lang bảo vệ kênh mương, công trình thủy lợi là vấn đề không hiếm gặp tại một số xã trên địa bàn, nhất là dọc các tuyến kênh đi qua khu dân cư, khu vực thuận lợi cho việc đổ trộm vật liệu. Đây là dạng vi phạm âm thầm nhưng hậu quả không nhỏ, bởi không chỉ ảnh hưởng đến dòng chảy, khả năng tiêu thoát nước, an toàn công trình thủy lợi mà còn trực tiếp xâm hại lợi ích công cộng, làm phát sinh nguy cơ tranh chấp, bức xúc trong Nhân dân và gây khó khăn cho công tác quản lý nhà nước ở cơ sở. Trong một thời gian dài, việc xử lý các hành vi này ở cấp cơ sở còn gặp nhiều trở ngại do nhiều nguyên nhân đan xen: có vụ việc không xác định chính xác được người trực tiếp thực hiện; việc thu thập, xác minh chứng cứ và tiếp cận hiện trường có lúc còn khó khăn; nhận thức pháp luật của một bộ phận người dân về bảo vệ công trình công cộng chưa thật đầy đủ; trong khi đó, bộ máy chính quyền ở một số nơi còn trong giai đoạn kiện toàn, vận hành sau sắp xếp tổ chức nên cơ chế phối hợp, phản ứng và xử lý chưa phải lúc nào cũng đồng bộ, kịp thời. Chính từ thực tiễn ấy, yêu cầu về một cơ chế pháp lý đủ mạnh, đủ sớm và đủ rõ để bảo vệ lợi ích công càng trở nên cấp thiết.

          Ngày 11/3/2026, VKSND Khu vực 2 - Nghệ An tiếp nhận thông tin vụ án dân sự công ích do công dân trên địa bàn trực tiếp cung cấp. Nội dung phản ánh thể hiện: vào khoảng 11 giờ 45 phút cùng ngày, tại khu vực kênh Nhà Lê thuộc xóm Hưng Thịnh, ông L.Đ.K. đã thuê xe chở xỉ thải vật liệu xây dựng đổ vào phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi. Cùng với thông tin phản ánh, người cung cấp đã giao nộp cho Viện kiểm sát các tài liệu liên quan để phục vụ việc kiểm tra, xác minh; Viện kiểm sát đã lập biên bản tiếp nhận thông tin, thông báo việc tiếp nhận thông tin cho người cung cấp, đồng thời lập biên bản giao, nhận tài liệu, chứng cứ tại trụ sở đơn vị.

          Từ thông tin tiếp nhận ban đầu đúng trình tự, ngày 12/3/2026, VKSND Khu vực 2 tiếp tục triển khai các hoạt động xác minh theo hướng khẩn trương, thực chất. Đơn vị thành lập đoàn công tác do đồng chí Doãn Thị Ánh Tuyết - Phó Viện trưởng cùng các Kiểm sát viên trong tổ chuyên trách tố tụng công ích trực tiếp xuống hiện trường, gặp người vi phạm, người làm chứng, đại diện chính quyền cơ sở để làm rõ diễn biến, nguyên nhân, hậu quả và nguy cơ phát sinh từ hành vi xả thải vào khu vực kênh; đồng thời phối hợp ghi nhận hiện trạng, chụp ảnh, lập biên bản chi tiết.

Kiểm sát viên cùng cơ quan chức năng tiến hành đo, lập biên bản xác định hiện trường

          Điểm đáng chú ý và cũng là nét mới có ý nghĩa lan tỏa trong quá trình giải quyết vụ việc là hoạt động nghiệp vụ được kết hợp chặt chẽ với công tác tuyên truyền, giải thích pháp luật ngay tại địa bàn xảy ra vi phạm. Trong quá trình làm việc tại hiện trường, đồng chí Tuyết đã trực tiếp trao đổi để Linh mục và bà con giáo dân giáo xứ Nam Kẻ Gai hiểu rõ hơn về tố tụng công ích, về các bước xử lý của Viện kiểm sát, về những lợi ích chung được pháp luật bảo vệ, cũng như trách nhiệm phối hợp của người dân khi phát hiện hành vi xâm hại lợi ích công. Chính sự giải thích gần dân, dễ hiểu nhưng vẫn chuẩn mực, đúng pháp luật đã tạo được sự đồng thuận, ủng hộ và phối hợp tích cực từ cơ sở. Thực tiễn cho thấy, đối với những địa bàn trọng điểm, nhạy cảm, nơi các vụ việc liên quan đến lợi ích công thường gắn với yếu tố dân cư đông, đặc điểm tôn giáo, tâm lý cộng đồng hoặc những khu vực dễ phát sinh bức xúc nếu xử lý không khéo léo, thì tuyên truyền không phải là phần việc đứng ngoài hoạt động nghiệp vụ, mà phải là một bộ phận quan trọng của quá trình giải quyết. Khi người dân hiểu rõ vì sao kênh mương cần được bảo vệ, vì sao xỉ thải xây dựng không thể đổ xuống hành lang công trình thủy lợi, vì sao Viện kiểm sát vào cuộc không phải để “làm khó” người dân mà để bảo vệ lợi ích chung của cộng đồng, thì hiệu quả chấp hành pháp luật sẽ bền vững hơn, đồng thời hạn chế được nguy cơ hiểu nhầm, phản ứng sai lệch hoặc tái diễn vi phạm.

Đồng chí Doãn Ánh Tuyết - Phó Viện trưởng kết hợp tuyên truyền giải thích về chế định tố tụng công ích

          Cũng trong ngày 12/3/2026, VKSND Khu vực 2 đã yêu cầu ông L.Đ.K. chấm dứt hành vi đổ xỉ thải xây dựng trái phép vào phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi trên kênh Nhà Lê, đồng thời khắc phục hậu quả, trả lại nguyên trạng khu vực bị xâm hại. Song song với đó, đơn vị ban hành công văn yêu cầu Phòng Kinh tế xã Hưng Nguyên cung cấp thêm tài liệu, chứng cứ nhằm làm rõ bản đồ hiện trạng công trình thủy lợi, phạm vi bảo vệ kênh Nhà Lê, diện tích bị xâm phạm, số lượng xe vận chuyển, khối lượng xỉ thải đã đổ và các thông tin liên quan khác.

Đoàn công tác trực tiếp ghi lời khai, yêu cầu công dân chấm dứt hành vi vi phạm, khắc phục hậu quả

          Từ kết quả tiếp nhận, xác minh, ngày 25/3/2026, VKSND Khu vực 2 - Nghệ An đã ban hành Kiến nghị số 203/KN-VKS-DS gửi Chủ tịch UBND xã Hưng Nguyên, đề nghị khẩn trương áp dụng biện pháp dừng hành vi vi phạm, tổ chức xác minh đầy đủ, áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả và thông báo kết quả thực hiện cho Viện kiểm sát. Nội dung kiến nghị xác định rõ các yêu cầu: kiểm tra hiện trường ngay sau khi nhận được văn bản; chỉ đạo chấm dứt việc tiếp tục vận chuyển, đổ xỉ thải vào phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi; xác định chính xác vị trí, diện tích, khối lượng xỉ thải đã đổ; làm rõ vai trò của người vi phạm, lái xe, chủ phương tiện và các cá nhân liên quan; buộc thu dọn toàn bộ xỉ thải, vận chuyển ra khỏi khu vực bị xâm phạm, khôi phục lại tình trạng ban đầu và có biện pháp ngăn ngừa tái diễn. Trên cơ sở đó, Viện kiểm sát nhận định ban đầu rằng hành vi nêu trên có dấu hiệu xâm phạm an toàn công trình, ảnh hưởng dòng chảy, khả năng tiêu thoát nước, hoạt động quản lý, khai thác công trình, qua đó xâm hại lợi ích công và cần được ngăn chặn, khắc phục kịp thời. Đáng chú ý, trong quá trình áp dụng chế định này, VKSND Khu vực 2 - Nghệ An không triển khai theo hướng dàn trải, hình thức, mà xác định rõ yêu cầu phải lựa chọn vụ việc có trọng tâm, trọng điểm. Những vụ việc được đặt vào diện xem xét, xử lý phải là những vụ việc có dấu hiệu xâm hại lợi ích công rõ nét, có tính điển hình, có khả năng tạo hiệu ứng cảnh báo, phòng ngừa chung và cần sự vào cuộc kịp thời của Viện kiểm sát để bảo đảm hiệu quả bảo vệ pháp luật.

          Sau khi có yêu cầu và kiến nghị của VKSND Khu vực 2, hành vi vi phạm đã chấm dứt, mặt bằng được trả lại như ban đầu.

Từ thực tiễn ở kênh Nhà Lê có thể rút ra một thông điệp rõ ràng: để tố tụng công ích thực sự đi vào cuộc sống, cần có sự kết hợp hài hòa giữa bản lĩnh nghiệp vụ, sự chủ động của Viện kiểm sát, trách nhiệm phối hợp của chính quyền cơ sở và sự đồng thuận của Nhân dân. Nói cách khác, việc sử dụng chức năng tố tụng công ích ở VKSND Khu vực 2 được đặt đúng vào vai trò, vị thế của ngành Kiểm sát: bảo vệ pháp luật, bảo vệ lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đồng thời góp phần giữ gìn trật tự quản lý nhà nước và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với cơ quan tư pháp. Khi lựa chọn đúng vụ việc có trọng tâm, trọng điểm và đúng tầm, xử lý đúng quy trình, kết hợp đúng giữa nghiệp vụ với tuyên truyền, giữa thẩm quyền pháp lý với sự gần dân, thì tố tụng công ích không chỉ là một chế định mới trên giấy tờ, mà trở thành một phương thức hành động thực chất, hiệu quả và giàu sức thuyết phục trong đời sống xã hội.

                                                                      Doãn Thị Ánh Tuyết

                                                 VKSND Khu vực 2, Nghệ An