Thông qua công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra một vụ án ma túy xảy ra trên địa bàn, VKSND khu vực 4 - Nghệ An đã phát hiện vi phạm trong việc thực hiện quy trình cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng. Từ đó ban hành kiến nghị yêu cầu khắc phục nhằm nâng cao hiệu quả quản lý người nghiện ma túy, góp phần phòng ngừa vi phạm pháp luật và bảo đảm việc áp dụng pháp luật được thực hiện thống nhất, đúng quy định, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả quản lý người nghiện ma túy và phòng ngừa tội phạm từ sớm, từ xa.

Thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp theo quy định tại Điều 107 Hiến pháp năm 2013, Điều 2 và Điều 27 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025), VKSND khu vực 4 - Nghệ An luôn chú trọng nâng cao chất lượng công tác kiểm sát, kịp thời phát hiện các sơ hở, thiếu sót trong hoạt động quản lý nhà nước và hoạt động tư pháp để kiến nghị khắc phục, phòng ngừa vi phạm.

Qua công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra vụ án Nguyễn Văn Tú về tội “Tàng trữ trái phép chất ma túy” xảy ra trên địa bàn xã Quỳnh Tam, tỉnh Nghệ An, Kiểm sát viên đã tiến hành nghiên cứu toàn diện hồ sơ vụ án, trong đó hồ sơ có liên quan đến quá trình cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng của đối tượng.

Quá trình kiểm sát cho thấy, trước đó Nguyễn Văn Tú đã được UBND cấp xã ban hành quyết định cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng và sau đó tiếp tục áp dụng biện pháp quản lý sau cai nghiện theo quy định. Hồ sơ thể hiện địa phương đã thực hiện nhiều nội dung quản lý như phân công cán bộ theo dõi, hỗ trợ; xây dựng kế hoạch cai nghiện; tổ chức xét nghiệm chất ma túy định kỳ; thực hiện việc nhận xét, đánh giá và báo cáo kết quả quản lý người nghiện.

Tuy nhiên, kết quả kiểm sát hồ sơ cũng cho thấy quá trình cai nghiện chưa được thực hiện đầy đủ theo quy định của pháp luật. Cụ thể, người cai nghiện chưa được tổ chức thực hiện giai đoạn điều trị cắt cơn, giải độc và điều trị các rối loạn liên quan dưới sự hỗ trợ chuyên môn của cơ sở y tế hoặc tổ chức, cá nhân có đủ điều kiện cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy theo quy định.

KSV kiểm sát xét xử vụ án ma túy bằng hình thức trực tuyến

Theo quy định tại Điều 29 Luật Phòng, chống ma túy năm 2021, quy trình cai nghiện ma túy bao gồm các giai đoạn tiếp nhận, phân loại; điều trị cắt cơn, giải độc, điều trị các rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác; giáo dục, tư vấn, phục hồi hành vi, nhân cách; lao động trị liệu, học nghề; chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng. Đối với cai nghiện ma túy tự nguyện, pháp luật yêu cầu phải hoàn thành tối thiểu ba giai đoạn gồm tiếp nhận, phân loại; điều trị cắt cơn, giải độc; giáo dục, tư vấn, phục hồi hành vi, nhân cách.

Bên cạnh đó, Điều 30 Luật Phòng, chống ma túy năm 2021 xác định rõ cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng phải được thực hiện với sự hỗ trợ chuyên môn của tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy. Các quy định tại Điều 31, Điều 32 Nghị định số 116/2021/NĐ-CP của Chính phủ cũng đặt ra trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc hướng dẫn, quản lý, tổ chức thực hiện quy trình cai nghiện và phối hợp với các đơn vị cung cấp dịch vụ cai nghiện theo đúng quy định.

Từ việc nghiên cứu hồ sơ vụ án và hồ sơ cai nghiện liên quan, VKSND khu vực 4 - Nghệ An nhận thấy việc không thực hiện đầy đủ các bước trong quy trình cai nghiện không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị, phục hồi người nghiện mà còn có thể tác động đến hiệu quả công tác quản lý nhà nước về phòng, chống ma túy tại cơ sở.

Đáng chú ý, trong bối cảnh Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) đã bổ sung quy định xử lý đối với một số hành vi liên quan đến việc sử dụng trái phép chất ma túy, việc quản lý, theo dõi, đánh giá quá trình cai nghiện và sau cai nghiện ngày càng có ý nghĩa quan trọng trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm. Hồ sơ quản lý được thực hiện đầy đủ, đúng quy định sẽ là căn cứ quan trọng giúp các cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá chính xác tình trạng pháp lý của người vi phạm, góp phần xử lý đúng người, đúng hành vi, đúng quy định của pháp luật.

Từ những vi phạm được phát hiện, VKSND khu vực 4 - Nghệ An đã ban hành Kiến nghị Số: 589  /KN-VKS-KV4  ngày 17 tháng 6 năm 2026 yêu cầu Chủ tịch UBND xã Quỳnh Tam chỉ đạo rà soát, khắc phục những tồn tại, thiếu sót trong công tác cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng; tăng cường nghiên cứu, quán triệt các quy định của Luật Phòng, chống ma túy và các văn bản hướng dẫn thi hành; tổ chức kiểm điểm, rút kinh nghiệm đối với cá nhân có liên quan; đồng thời thực hiện đầy đủ các bước của quy trình cai nghiện theo quy định của pháp luật trong thời gian tới.

Thực tiễn cho thấy, chức năng kiểm sát không chỉ được thực hiện trong phạm vi hoạt động điều tra, truy tố, xét xử mà còn góp phần phát hiện những sơ hở, bất cập trong công tác quản lý nhà nước có liên quan đến phòng ngừa tội phạm. Việc kịp thời phát hiện, ban hành kiến nghị yêu cầu khắc phục vi phạm của VKSND khu vực 4 - Nghệ An đã thể hiện rõ vai trò của ngành Kiểm sát trong việc bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất.

Nhất là trong bối cảnh cải cách tư pháp và yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện nay, việc nâng cao chất lượng công tác kiểm sát, chủ động phát hiện vi phạm ngay từ giai đoạn đầu không chỉ góp phần phòng ngừa tội phạm, hạn chế tái phạm mà còn là giải pháp quan trọng nhằm thực hiện hiệu quả mục tiêu không làm oan người vô tội, không bỏ lọt tội phạm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và giữ vững trật tự, an toàn xã hội.

                                                                                         Nguyễn Đình Thái
                                                                               KSV-VKSND khu vực 4 - Nghệ An