Thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm là chức năng hiến định của Viện kiểm sát nhân dân (VKSND), giữ vai trò quan trọng trong tố tụng hình sự, góp phần bảo đảm xử lý tội phạm đúng pháp luật, bảo vệ quyền con người và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, tình hình tội phạm ngày càng phức tạp, đặc biệt là tội phạm về trật tự công cộng, ma túy, sở hữu...trên địa bàn khu vực, yêu cầu nâng cao chất lượng công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm ngày càng cấp thiết.

Sáu tháng đầu năm 2026, VKSND khu vực 7 đã kiểm sát 56 tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố mới và đạt nhiều kết quả tích cực như: Ban hành 04 kết luận có kiến nghị thông qua trực tiếp kiểm sát việc tiếp nhận, phân loại, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố tại Công an xã trên địa bàn; 01 kiến nghị khắc phục vi phạm pháp luật trong hoạt động tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm; 01 kiến nghị phòng ngừa tội phạm và vi phạm pháp luật tới phòng Cảnh sát giao thông Công an tỉnh Nghệ An; 01 kiến nghị cá biệt tới Trưởng Công an xã Bạch Hà, tỉnh Nghệ An; 02 yêu cầu khởi tố vụ án. Tuy nhiên vẫn còn hạn chế như phát hiện vi phạm chưa kịp thời, chất lượng kiểm sát chưa cao, phối hợp liên ngành chưa đồng bộ. Nguyên nhân chủ yếu do tính chất tội phạm phức tạp, pháp luật còn bất cập, quản lý nhà nước ở một số lĩnh vực chưa chặt chẽ. Từ ngày 01/7/2025, các quy định pháp luật mới và việc sắp xếp tổ chức bộ máy, tăng thẩm quyền cho Công an cấp xã, chuyển mô hình VKS theo khu vực và yêu cầu chuyển đổi số đã làm thay đổi căn bản hoạt động tố tụng. Điều này đòi hỏi VKSND phải kịp thời đổi mới quy trình, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường phối hợp và ứng dụng công nghệ.

Vì vậy, việc nghiên cứu một số hạn chế, kinh nghiệm và giải pháp thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin là cần thiết nhằm đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp, kiến nghị nâng cao hiệu quả công tác trong thời gian tới.

Một số khó khăn vướng mắc về việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm.

Việc bỏ Cơ quan Cảnh sát điều tra (CSĐT) cấp huyện và chuyển toàn bộ nhiệm vụ tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm lên CQĐT cấp tỉnh đã dẫn đến tình trạng lúng túng, quá tải trong xử lý công việc. Mặc dù pháp luật đã bổ sung thẩm quyền cho Điều tra viên là lãnh đạo Công an cấp xã và ban hành cơ chế phối hợp liên ngành, nhưng thực tiễn vẫn phát sinh nhiều khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến công tác kiểm sát của VKS khu vực.

Cơ quan điều tra cấp tỉnh tổ chức theo các tổ địa bàn trên địa bàn rộng (gồm nhiều huyện cũ) còn nhiều bất cập như: các tổ địa bàn không được cấp số văn bản, mọi thủ tục phải thực hiện tại trụ sở trung tâm, khiến Điều tra viên phải di chuyển nhiều chặng đường rất xa, làm kéo dài thời gian giải quyết. Bên cạnh đó, phạm vi quản lý của mỗi tổ địa bàn rộng, thiếu Phó Thủ trưởng phụ trách đầy đủ các lĩnh vực, dẫn đến việc chỉ đạo, phê duyệt hồ sơ không kịp thời, việc chuyển các tài liệu, thủ tục tố tụng còn chậm. Số lượng điều tra viên là trưởng/ phó công an xã đủ điều kiện để phân công tiến hành giải quyết tố giác về tội phạm còn ít. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải quyết nguồn tin về tội phạm.

Đối với VKSND khu vực 7, khó khăn lớn là mối quan hệ phối hợp với CQĐT cấp tỉnh chưa thật sự thuận lợi. Một tổ địa bàn có thể làm việc với nhiều VKS khu vực, trong khi các hoạt động xác minh, lấy lời khai…thường thực hiện tại trụ sở tổ địa bàn. Điều này khiến Kiểm sát viên phải di chuyển nhiều, phát sinh chi phí, khó theo sát hoạt động điều tra, làm giảm tính chủ động và hiệu quả kiểm sát.

Một số kinh nghiệm và giải pháp trong công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm tại Viện kiểm sát nhân dân khu vực 7

Một là, tăng cường vai trò chỉ đạo của lãnh đạo đơn vị. Lãnh đạo cần chủ động nắm tình hình, quản lý chặt chẽ nguồn tin, kịp thời chỉ đạo xử lý và duy trì phối hợp thường xuyên với CQĐT. Đồng thời, chú trọng sơ kết, tổng kết để rút kinh nghiệm, khắc phục hạn chế và nâng cao hiệu quả công tác.

Hai là, nâng cao năng lực và trách nhiệm của Kiểm sát viên là yêu cầu then chốt nhằm bảo đảm chất lượng công tác kiểm sát. Kiểm sát viên cần chủ động tham gia ngay từ khâu tiếp nhận nguồn tin, bám sát quá trình xác minh và kịp thời đề ra các yêu cầu điều tra cần thiết. Ngay khi tiếp nhận, Kiểm sát viên phải trực tiếp nghiên cứu, phân loại nguồn tin và nhanh chóng ban hành yêu cầu kiểm tra, xác minh, tránh tư tưởng thụ động, trông chờ vào kết quả từ cơ quan điều tra. Bên cạnh việc ban hành yêu cầu bằng văn bản, Kiểm sát viên cần trực tiếp tham gia vào một số hoạt động như lấy lời khai, kiểm tra hiện trường khi cần thiết nhằm kiểm chứng thông tin, qua đó nâng cao chất lượng và tính khả thi của các yêu cầu xác minh. Nội dung yêu cầu phải cụ thể, rõ ràng, có trọng tâm, bám sát dấu hiệu tội phạm, tránh tình trạng chung chung, hình thức. Đồng thời, cần gắn trách nhiệm cá nhân của Kiểm sát viên với chất lượng yêu cầu xác minh. Trong suốt quá trình thực hiện, Kiểm sát viên cũng phải thường xuyên theo dõi, đôn đốc việc thực hiện các yêu cầu đã đề ra, kịp thời bổ sung khi phát sinh tình tiết mới.

Ba là, phân công kiểm sát viên có năng lực, kinh nghiệm xử lý các vụ việc có tính chất phức tạp, dư luận quan tâm. Đối với những tin báo phức tạp, cần thiết phải trao đổi nghiệp vụ nội bộ để bảo đảm việc xác minh được thực hiện đầy đủ, chính xác.

Bốn là, tăng cường phối hợp liên ngành. Duy trì trao đổi thông tin, họp liên ngành để thống nhất hướng xử lý, tháo gỡ vướng mắc. Đồng thời, phải chủ động phối hợp với CQĐT, Công an cấp xã và các cơ quan liên quan nhằm bảo đảm giải quyết nguồn tin kịp thời, đúng pháp luật. Bên cạnh đó, cần thiết lập cơ chế trao đổi thông tin sớm giữa Kiểm sát viên và Điều tra viên của CQĐT, Công an cấp xã ngay từ khi tiếp nhận nguồn tin; bảo đảm yêu cầu xác minh phù hợp thực tiễn, khả thi và được thực hiện kịp thời.

Năm là, chú trọng công tác rà soát và quản lý hồ sơ là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm chất lượng giải quyết nguồn tin về tội phạm. Cần kịp thời kiểm tra, đánh giá lại các tài liệu, chứng cứ đã thu thập để xử lý đúng quy định của pháp luật, tránh bỏ lọt tội phạm, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm sát.

Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và theo dõi, đặc biệt là sử dụng phần mềm quản lý nguồn tin để giám sát tiến độ giải quyết, nhắc việc, kiểm soát chặt chẽ thời hạn cũng như nội dung các yêu cầu xác minh, góp phần nâng cao tính kịp thời và hiệu quả trong thực hiện nhiệm vụ.

Kiến nghị

Để nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm của VKSND khu vực trong điều kiện tổ chức bộ máy và phương thức hoạt động mới, cần quan tâm thực hiện một số kiến nghị sau:

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện quy định của pháp luật tố tụng hình sự theo hướng quy định rõ ràng, cụ thể hơn nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát trong việc kiểm sát hoạt động tiếp nhận, kiểm tra, xác minh sơ bộ tố giác, tin báo về tội phạm của Công an cấp xã, bảo đảm phù hợp với thực tiễn tổ chức mới. Bên cạnh đó, cần bổ sung quy định về trách nhiệm của Cơ quan điều tra và các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra trong việc chuyển kịp thời, đầy đủ biên bản, tài liệu cho Viện kiểm sát để phục vụ công tác kiểm sát ngay từ giai đoạn kiểm tra, xác minh.

Thứ hai, cần sớm có hướng dẫn nghiệp vụ cụ thể đối với Công an cấp xã trong việc tiếp nhận, xử lý nguồn tin và thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ, rõ ràng giữa Công an và Viện kiểm sát trong toàn bộ quá trình giải quyết nguồn tin về tội phạm.

Thứ ba, cần bảo đảm cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Công an và Viện kiểm sát, trong đó mọi tố giác, tin báo về tội phạm tiếp nhận tại Công an cấp xã phải được thông báo kịp thời bằng văn bản cho Viện kiểm sát khu vực trên địa bàn; các quyết định tố tụng và tài liệu liên quan phải được chuyển giao đầy đủ để kiểm sát tính hợp pháp. Đồng thời, cần duy trì mối quan hệ phối hợp để kịp thời trao đổi, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn; đối với các vụ việc phức tạp, vượt thẩm quyền của cấp xã thì phải chuyển cấp có thẩm quyền giải quyết, tránh tình trạng tồn đọng, kéo dài.

Cuối cùng, cần tăng cường trách nhiệm phối hợp của các cơ quan, tổ chức có liên quan ở địa phương trong việc phát hiện, chuyển giao và xử lý nguồn tin về tội phạm; khi phát hiện vụ việc có dấu hiệu tội phạm phải kịp thời chuyển hồ sơ cho Cơ quan điều tra và thông báo cho Viện kiểm sát để thực hiện chức năng kiểm sát theo quy định.

Việc thực hiện đồng bộ các kiến nghị nêu trên sẽ góp phần bảo đảm cho VKSND khu vực thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ được giao, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm trong tình hình mới.

Tổ tuyên truyền VKSND khu vực 7 – Nghệ An