Hưởng ứng Tháng hành động vì trẻ em năm 2026, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 2, Nghệ An đã tổ chức thăm hỏi, tặng quà, giao lưu, lắng nghe và trực tiếp tiếp nhận thông tin tại các cơ sở chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em mồ côi, trẻ khuyết tật, nạn nhân chất độc da cam và người thuộc nhóm yếu thế trên địa bàn. Từ thực tiễn cơ sở, đơn vị đã kịp thời ban hành 03 bản kiến nghị thiết thực, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em, người yếu thế; đồng thời thể hiện sinh động tinh thần đưa Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội vào cuộc sống.

           Ngay từ đầu năm 2026, đơn vị đã thành lập Tổ chuyên trách về tố tụng công ích do một Phó Viện trưởng phụ trách lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình làm Tổ trưởng, cùng ba Kiểm sát viên tham gia. Tổ có nhiệm vụ rà soát các vấn đề liên quan đến quyền dân sự của trẻ em, người khuyết tật, người cao tuổi, người mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự và các đối tượng yếu thế khác trên địa bàn. Điểm đặc biệt, trên địa bàn VKSND khu vực 2 hiện có tới 04 trong tổng số 07 trung tâm chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em, người khuyết tật, trẻ mồ côi và người yếu thế ngoài công lập được cấp phép hoạt động của toàn tỉnh Nghệ An phân bố trên địa bàn 3 xã. Cụ thể:

            Tại Trung tâm Lâm Bích đóng trên địa bàn xã Yên Trung, đơn vị ghi nhận 40 trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, trong đó có 10 trẻ thuộc nhóm thiểu năng trí tuệ, tự kỷ hoặc có biểu hiện khuyết tật về trí tuệ, phát triển và 30 trẻ mồ côi. Qua rà soát ban đầu, 40/40 trẻ chưa được làm thẻ căn cước và chưa được kiểm tra đầy đủ tình trạng thẻ bảo hiểm y tế.

           Tại xã Nghi Lộc có 02 trung tâm đóng trên địa bàn, Trung tâm 19/3 hiện chăm sóc 53 trẻ khuyết tật, trong đó có 30 trẻ được ghi nhận là nạn nhân hoặc có liên quan chất độc da cam; 38 trẻ chưa được làm thẻ căn cước, 01 trẻ chưa có thẻ bảo hiểm y tế, 52 trẻ chưa được rà soát thời hạn thẻ bảo hiểm y tế. Ngoài ra, có trường hợp trẻ đã chết được Trung tâm mai táng nhưng chưa nhận hỗ trợ chi phí mai táng, cùng nhiều trường hợp phản ánh chưa được xem xét đầy đủ chế độ liên quan chất độc da cam. Đối với Trung tâm Mẹ Têrêxa Calcutta, số liệu ban đầu cho thấy cơ sở đang chăm sóc 52 trẻ, gồm 21 trẻ mồ côi, 31 trẻ khuyết tật, 05 trẻ được ghi nhận có liên quan chất độc da cam. Trong đó, có 01 trường hợp cần rà soát riêng về tạm trú, nơi hưởng chế độ và 01 cháu chưa được hưởng trợ cấp xã hội.

           Tại Trung tâm Mái ấm An Tôn Pa Đô Va thuộc xã Văn Kiều, VKSND khu vực 2 ghi nhận 60 người có hoàn cảnh đặc biệt, trong đó có 08 người khuyết tật hoặc có biểu hiện khuyết tật, 09 người mồ côi, 01 người thuộc diện cần rà soát chính sách chất độc da cam. Qua nắm tình hình, có 05 người chưa có thẻ căn cước, 60/60 người chưa đăng ký tạm trú, 45 người đang hưởng chế độ tại gia đình cần kiểm tra nơi chăm sóc thực tế, 15 người chưa hưởng trợ cấp xã hội, 03 người chưa được giám định xác định mức độ khuyết tật. Đặc biệt, có 02 người vô gia cư chết trong các năm 2023, 2024 do Trung tâm tổ chức mai táng nhưng chưa được xem xét hỗ trợ chi phí mai táng.

Tổ công tác thăm hỏi, động viên đối với trẻ mồ côi, trẻ khuyết tật

           Những số liệu trên cho thấy các tồn tại được phát hiện không chỉ là thiếu sót hành chính đơn lẻ. Đối với trẻ em mồ côi, trẻ khuyết tật, trẻ tự kỷ, người vô gia cư hoặc người không có giấy tờ tùy thân, việc chưa được định danh, chưa đăng ký cư trú, chưa có hoặc chưa được rà soát bảo hiểm y tế, chưa xác định mức độ khuyết tật, chưa được hưởng đúng chế độ trợ giúp xã hội có thể làm chậm, thậm chí làm gián đoạn khả năng tiếp cận y tế, giáo dục, phục hồi chức năng, an sinh xã hội và bảo vệ pháp lý.

           Từ kết quả quá trình thu thập, tiếp nhận, xác minh tình hình, ngày 01/6/2026 VKSND khu vực 2 đã ban hành 03 bản kiến nghị  số 415, 416, 417/KN-VKSKV2-DS đối với các địa phương, cơ sở liên quan với các nhóm giải pháp cụ thể. Đơn vị kiến nghị Chủ tịch UBND các xã liên quan ban hành kế hoạch rà soát liên ngành đối với từng trung tâm; giao rõ đầu mối chủ trì; phối hợp giữa tư pháp - hộ tịch, công an, bảo hiểm xã hội, y tế, giáo dục, cơ sở trợ giúp xã hội, Mặt trận Tổ quốc và các cơ quan, tổ chức có liên quan. Việc rà soát phải có danh sách, có thời hạn, có người chịu trách nhiệm và có cơ chế báo cáo kết quả.

           Một giải pháp trọng tâm là lập hồ sơ quản lý theo nguyên tắc “một trẻ - một hồ sơ - một mã theo dõi” hoặc “một người - một hồ sơ - một mã theo dõi”. Hồ sơ cần thể hiện đầy đủ thông tin về giấy khai sinh, số định danh cá nhân, căn cước, nơi cư trú, người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp, tình trạng sức khỏe, học tập, bảo hiểm y tế, mức độ khuyết tật, chế độ đang hưởng và nội dung cần tiếp tục xử lý. Cách làm này giúp từng quyền lợi của trẻ em, người yếu thế được theo dõi đến cùng, hạn chế tình trạng hồ sơ phân tán, thông tin không thống nhất hoặc trách nhiệm bị bỏ trống.

           Các kiến nghị cũng yêu cầu rà soát toàn diện về hộ tịch, cư trú, căn cước, bảo hiểm y tế, chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng và chế độ trợ giúp xã hội. Đối với các trường hợp đang hưởng chế độ tại gia đình nhưng thực tế được chăm sóc tại trung tâm, cần kiểm tra nơi chăm sóc thực tế, người nhận chế độ, việc quản lý và sử dụng chế độ, bảo đảm chính sách đến đúng đối tượng, không bị thất thoát, sai lệch hoặc gián đoạn. Đối với các trường hợp chưa hưởng trợ cấp, chưa được giám định mức độ khuyết tật hoặc đã được trung tâm mai táng nhưng chưa được xem xét hỗ trợ chi phí mai táng, cần lập danh sách riêng, hướng dẫn bổ sung hồ sơ và giải quyết theo đúng thẩm quyền, trình tự.

           Bên cạnh việc hoàn thiện hồ sơ cho từng trường hợp cụ thể, VKSND khu vực 2 còn kiến nghị hỗ trợ các trung tâm chuẩn hóa hồ sơ pháp lý, quy chế tiếp nhận, điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng, y tế, dinh dưỡng, phục hồi chức năng, phòng chống bạo lực, xâm hại, phòng cháy chữa cháy và quản lý nguồn tài trợ, thiện nguyện công khai, minh bạch. Đây là giải pháp có ý nghĩa phòng ngừa lâu dài, góp phần đưa hoạt động chăm sóc trẻ em, người yếu thế vào nền nếp pháp lý ổn định, bền vững.

         Lồng ghép việc thu thập, tiếp nhận thông tin với giải thích,tuyên truyền Nghị Quyết 205

           Ý nghĩa nhân văn của hoạt động này nằm ở chỗ: món quà trong Tháng hành động vì trẻ em đem lại niềm vui, sự động viên trước mắt; còn kiến nghị pháp lý mở ra cơ hội bảo vệ quyền lợi lâu dài. Các kiến nghị đã tạo cơ sở để trẻ em, người yếu thế được hoàn thiện hồ sơ nhân thân, được cấp giấy tờ, được rà soát bảo hiểm y tế, được xem xét chế độ trợ giúp xã hội và được bảo vệ quyền lợi lâu dài; giúp xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan.

           Bên cạnh đó, các kiến nghị tạo cơ chế phòng ngừa vi phạm từ cơ sở. Mỗi trường hợp được hoàn thiện giấy tờ nhân thân, được cấp hoặc điều chỉnh thẻ bảo hiểm y tế, được xác định mức độ khuyết tật, được xem xét chế độ trợ giúp xã hội đúng đối tượng chính là một kết quả cụ thể của công tác kiểm sát. Đây cũng là cách đưa Nghị quyết số 205/2025/QH15 vào đời sống một cách thực chất, trước khi phải sử dụng đến cơ chế khởi kiện dân sự để bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương.

Trao quà và chụp ảnh lưu niệm cùng với trẻ em, người khuyết tật và đội ngũ quản lý, phụ trách, tình nguyện viên tại các Trung tâm

           Với cách làm này, VKSND khu vực 2, Nghệ An đã góp phần làm cho Tháng hành động vì trẻ em năm 2026 đi vào chiều sâu: không dừng ở hoạt động nhân đạo, mà hướng tới bảo vệ quyền lợi cụ thể, lâu dài của trẻ em, người khuyết tật, trẻ mồ côi, người liên quan chất độc da cam và các đối tượng yếu thế trên địa bàn.

Thực hiện: Doãn Thị Ánh Tuyết

Phó Viện trưởng - VKSND Khu vực 2, Nghệ An