Nhằm bảo đảm áp dụng thống nhất, đúng quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên và nâng cao chất lượng công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp đối với người chưa thành niên, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Nghệ An vừa ban hành Hướng dẫn về thực hiện một số điều của Luật Tư pháp người chưa thành niên đối với Viện kiểm sát nhân dân các khu vực trên địa bàn tỉnh.

Luật Tư pháp người chưa thành niên được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 30/11/2024 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026. Đây là đạo luật chuyên ngành lần đầu tiên quy định tương đối toàn diện về xử lý chuyển hướng, xử lý hình sự, thi hành án và tái hòa nhập cộng đồng đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật; thể hiện rõ chính sách hình sự nhân đạo, tiến bộ của Đảng và Nhà nước đối với người chưa thành niên.

Theo Hướng dẫn, trong quá trình thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết các vụ án hình sự có người chưa thành niên tham gia tố tụng, Kiểm sát viên phải quán triệt đầy đủ nguyên tắc áp dụng pháp luật theo Luật Tư pháp người chưa thành niên; ưu tiên áp dụng các quy định đặc thù của Luật Tư pháp người chưa thành niên. Chỉ trong trường hợp Luật Tư pháp người chưa thành niên không có quy định mới áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Thi hành án hình sự và các văn bản pháp luật khác có liên quan, nhưng không được trái với nguyên tắc xử lý người chưa thành niên theo quy định của Luật.

Một trong những nội dung trọng tâm được nhấn mạnh là việc kiểm sát chặt chẽ hoạt động xác định tuổi của người bị buộc tội là người chưa thành niên. Đây là căn cứ quan trọng để xác định trách nhiệm hình sự, điều kiện áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng, thẩm quyền, trình tự, thủ tục tố tụng cũng như chính sách xử lý đối với người chưa thành niên. Các đơn vị phải tăng cường kiểm sát việc thu thập, kiểm tra, đánh giá tài liệu, dữ liệu xác định tuổi; bảo đảm việc xác định tuổi được thực hiện đúng trình tự, căn cứ và phương pháp theo quy định tại Điều 25 Luật Tư pháp người chưa thành niên.

Hướng dẫn cũng yêu cầu tăng cường kiểm sát việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng đối với người chưa thành niên phạm tội. Đây là chế định mới, mang tính đột phá của Luật Tư pháp người chưa thành niên, nhằm tạo điều kiện cho người chưa thành niên sửa chữa sai lầm, phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng. Trong quá trình thực hiện, Kiểm sát viên không chỉ kiểm sát điều kiện pháp lý mà còn phải đánh giá toàn diện khả năng giáo dục, phục hồi của người chưa thành niên, bảo đảm việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng thực sự phù hợp, hiệu quả và vì lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên.

Việc xem xét áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng phải căn cứ đầy đủ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội; nhân thân, vai trò của người chưa thành niên trong vụ án; nguyên nhân, điều kiện dẫn đến hành vi phạm tội; khả năng giáo dục, phục hồi và sự an toàn của bị hại, cộng đồng. Đồng thời, phải kiểm sát chặt chẽ các điều kiện áp dụng, các trường hợp được xem xét áp dụng và các trường hợp không được áp dụng theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên.

Đặc biệt, Hướng dẫn lưu ý việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng chỉ được thực hiện khi bảo đảm đầy đủ các điều kiện luật định, gồm: có chứng cứ xác định người chưa thành niên đã thực hiện hành vi phạm tội; người chưa thành niên tự nguyện thừa nhận hành vi phạm tội; người chưa thành niên và người đại diện hợp pháp đồng ý bằng văn bản về việc xử lý chuyển hướng. Việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng không làm thay đổi trách nhiệm chứng minh tội phạm của các cơ quan tiến hành tố tụng và không được dựa duy nhất vào lời nhận tội của người chưa thành niên.

Bên cạnh đó, Kiểm sát viên cần chú trọng nghiên cứu, đánh giá báo cáo điều tra xã hội trong hồ sơ vụ án; xem xét tính đầy đủ, khách quan, phù hợp của các thông tin về hoàn cảnh gia đình, điều kiện học tập, sinh hoạt, môi trường sống và khả năng phục hồi của người chưa thành niên để làm căn cứ cho việc đề xuất, quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng.

Thông qua việc ban hành Hướng dẫn, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Nghệ An tiếp tục khẳng định yêu cầu nâng cao chất lượng công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp đối với người chưa thành niên; bảo đảm việc áp dụng Luật Tư pháp người chưa thành niên được thực hiện thống nhất, đúng quy định pháp luật, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, đồng thời nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa tội phạm và giáo dục, phục hồi người chưa thành niên vi phạm pháp luật.

Tổ tuyên truyền Phòng 2

                                              Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Nghệ An