Con đường vào xã Mường Lống, tỉnh Nghệ An hôm nay đã khác rất nhiều so với ký ức của những người từng gắn bó với vùng đất này. Những đoạn đường đất lầy lội, mùa mưa thường xuyên bị chia cắt năm nào nay một phần đã được trải nhựa, một phần đã được bê tông hóa để nối liền các bản làng nằm cheo leo giữa đại ngàn.

Theo chân đồng chí Và Bá Của - Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 12, chúng tôi lắng nghe những lời chia sẻ đầy chân tình của đồng chí về vùng đất này. Là người con dân tộc Mông sinh ra và lớn lên ở Mường Lống, từng chứng kiến những ngày bà con quanh năm chỉ biết đến nương rẫy, nhiều gia đình còn nghèo khó, nhận thức pháp luật hạn chế, đồng chí hiểu hơn ai hết rằng sự đổi thay của vùng đất bắt nguồn từ sự thay đổi trong nhận thức của người dân.

"Muốn bản làng phát triển thì trước tiên tư duy của bà con phải được cởi trói", đồng chí Của vừa nói vừa dẫn chúng tôi tiếp tục bước vào nhà văn hóa bản, nơi bà con đã có mặt từ sớm để tham dự buổi tuyên truyền.

Khoảnh khắc ấy khiến chúng tôi hiểu rằng, sau hơn 23 năm công tác trong ngành Kiểm sát, điều đồng chí Và Bá Của kiên trì theo đuổi không chỉ là thực hiện tốt nhiệm vụ chuyên môn, mà còn là mang pháp luật đến gần hơn với đồng bào dân tộc thiểu số, giúp bà con từng bước thay đổi tư duy, từ bỏ những hủ tục lạc hậu để xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc và văn minh hơn.

Hành trình trở về để cống hiến cho quê hương

Sau khi tốt nghiệp Trường Cao đẳng Kiểm sát, đồng chí Và Bá Của quyết định trở về miền Tây Nghệ An - nơi mình sinh ra và lớn lên. Với đồng chí, đó không đơn thuần là lựa chọn nghề nghiệp mà còn là trách nhiệm của người con đối với đồng bào và quê hương.

Đồng chí Và Bá Của – Phó Viện trưởng VKSND Khu vực 12 – Nghệ An

Hơn 20 năm gắn bó với ngành Kiểm sát cũng là hơn 20 năm đồng chí bền bỉ đi cùng sự phát triển của vùng đất biên giới miền Tây xứ Nghệ. Từ những ngày đường sá cách trở, muốn vào bản phải đi bộ nhiều giờ, cho đến hôm nay khi nhiều tuyến đường đã được mở rộng, cuộc sống của người dân từng bước khởi sắc, đồng chí vẫn giữ thói quen thường xuyên xuống cơ sở, gặp gỡ bà con để lắng nghe, chia sẻ và giúp đỡ bà con.

Một lần khám nghiệm hiện trường tại khu vực biên giới

Có lẽ bởi là người Mông, hiểu tiếng nói, phong tục và nếp nghĩ của đồng bào nên đồng chí luôn dễ dàng tạo được sự gần gũi. Người dân không gọi đồng chí bằng chức vụ mà quen gọi bằng cái tên thân thuộc như người trong bản. Chính điều đó đã giúp khoảng cách giữa cán bộ với Nhân dân được rút ngắn, để những quy định của pháp luật không còn khô cứng mà trở nên gần gũi với cuộc sống.

Đưa pháp luật đến với đồng bào bằng sự chân thành

Ở miền núi, tuyên truyền pháp luật chưa bao giờ là câu chuyện của những hội nghị đông người hay những bài nói chuyện theo khuôn mẫu. Có những bản nằm cách trung tâm hàng chục ki-lô-mét, mùa mưa phải lội suối, leo dốc nhiều giờ mới tới nơi. Ban ngày bà con lên nương, chỉ tối muộn mới có mặt đầy đủ ở nhà văn hóa bản. Không ít người lớn tuổi còn chưa thông thạo tiếng phổ thông, trong khi những hủ tục như tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống hay việc giải quyết mâu thuẫn theo tập quán đã tồn tại từ nhiều thế hệ.

Bởi vậy, đồng chí Và Bá Của chưa bao giờ mang theo những bài tuyên truyền dài dòng và luôn xác định làm thế nào để đồng bào dân tộc thiểu số sống ở vùng sâu, vùng xa nói chung và bà con dân tộc Mông nói riêng bỏ được những hủ tục lạc hậu nên đồng chí đã chọn cách ngồi xuống cùng bà con, kể những câu chuyện xảy ra ngay trong bản, phân tích những cái được, cái mất nếu vi phạm pháp luật rồi nhẹ nhàng giải thích quy định của Nhà nước.

Đồng chí Và Bá Của tại một buổi tuyên truyền

Đồng chí từng chia sẻ rằng, tuyên truyền pháp luật ở vùng cao không thể nóng vội. Có những nội dung phải nói đi nói lại nhiều lần, có gia đình phải đến vận động nhiều buổi mới thay đổi suy nghĩ. Đồng chí vừa tuyên truyền, giải thích bằng tiếng phổ thông, vừa nói và giải thích bằng tiếng Mông hoặc tiếng dân tộc khác nên bà con rất dễ hiểu và lắng nghe. Do đó, chỉ cần người dân chịu lắng nghe thì mọi công sức đều xứng đáng.

Và chính sự kiên trì ấy đã mang lại những kết quả đáng ghi nhận. Ngày càng nhiều gia đình không còn để con em kết hôn khi chưa đủ tuổi; nhận thức về tác hại của hôn nhân cận huyết thống được nâng lên; người dân biết tìm đến chính quyền khi có tranh chấp thay vì tự giải quyết theo phong tục. Những buổi tuyên truyền pháp luật giờ đây không còn là nhiệm vụ của cán bộ mà đã trở thành nhu cầu của chính người dân.

Có người dân từng nói với chúng tôi: "Có việc gì không hiểu về pháp luật thì cứ tìm anh Của. Anh giải thích dễ hiểu lắm, cái gì chưa biết anh cũng chỉ cho đến khi hiểu mới thôi." Có lẽ, đó chính là phần thưởng lớn nhất đối với một người cán bộ Kiểm sát.

Muốn dân tin thì phải giúp dân

Uy tín của đồng chí Và Bá Của không chỉ được xây dựng từ những buổi tuyên truyền pháp luật mà còn từ những việc làm cụ thể vì người dân.

Đồng chí Và Bá Của và gia đình anh Và Chờ Tồng

Khi biết gia đình anh Và Chờ Tồng ở bản Trung Tâm có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, nhà xuống cấp nhưng không có điều kiện sửa chữa, đồng chí đã chủ động phối hợp với Đảng ủy xã Mường Lống và Ban quản lý bản vận động nguồn lực hỗ trợ 12 triệu đồng, 01 tấn xi măng cùng 20 ngày công để sửa lại căn nhà.

Đồng chí Và Bá của và các đồng chí lãnh đạo VKSND huyện Kỳ Sơn (cũ) tại gia đình ông Và Nhìa Chả

Gia đình ông Và Nhìa Chả ở bản Mường Lống 2, xã Mường Lống có cháu là Và Bá Cường bị tim bẩm sinh, tàn tật, hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn nên đồng chí đã chủ động phối hợp với các đoàn thiện nguyện của huyện Kỳ Sơn (cũ) và sự giúp của cán bộ, công chức trong đơn vị đã quyên góp và trao tặng một suất quà và một xe lăn cho cháu.

Không dừng lại ở việc giúp người dân có nơi ở ổn định, đồng chí còn vận động các nhà hảo tâm trao tặng hai con bò giống cho hai hộ nghèo ở xã Mường Lống, trực tiếp hỗ trợ giống cỏ voi và hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc để bà con có điều kiện phát triển chăn nuôi. Theo đồng chí, hỗ trợ sinh kế mới là cách giúp người dân thoát nghèo bền vững.

Ngoài ra, đồng chí còn tích cực tham gia các hoạt động an sinh xã hội như hỗ trợ hộ dân bị cháy nhà, giúp đỡ đồng bào bị thiệt hại do thiên tai, hưởng ứng chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát và nhiều hoạt động vì cộng đồng khác. Những việc làm ấy không lớn lao nhưng đủ để người dân cảm nhận được sự sẻ chia của người cán bộ luôn hết lòng vì dân.

Điểm tựa pháp lý giữa đại ngàn

Điều đáng quý nhất ở đồng chí Và Bá Của không nằm ở số năm công tác hay những phần việc đã làm được, mà ở niềm tin của đồng bào dành cho đồng chí.

Ở nhiều bản làng vùng cao, khi có mâu thuẫn, tranh chấp hay những vấn đề liên quan đến pháp luật, bà con thường tìm đến đồng chí trước tiên để hỏi ý kiến. Với họ, đồng chí không chỉ là Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 12 mà còn là người con của bản làng, người luôn sẵn sàng lắng nghe và tìm cách giúp đỡ.

Có lẽ, thành quả lớn nhất sau hơn 20 năm bền bỉ vượt núi, băng rừng tuyên truyền pháp luật không phải là số lượng những buổi phổ biến pháp luật đã tổ chức hay những văn bản đã triển khai, mà chính là sự thay đổi trong tư duy của đồng bào. Khi người dân biết sống và làm việc theo pháp luật, biết từ bỏ những hủ tục lạc hậu, biết tìm đến cơ quan Nhà nước để bảo vệ quyền lợi của mình, đó cũng là lúc pháp luật thực sự đi vào cuộc sống.

Giữa đại ngàn miền Tây Nghệ An, hình ảnh người cán bộ Kiểm sát dân tộc Mông cần mẫn đến từng bản làng, nói tiếng nói của đồng bào, làm những việc có ích cho đồng bào đã trở thành một hình ảnh đẹp. Đồng chí Và Bá Của không chỉ thực hiện nhiệm vụ của một Kiểm sát viên mà còn lặng lẽ gieo những "hạt giống pháp luật" trên vùng đất quê hương mình, để từ đó niềm tin của người dân vào pháp luật ngày một được bồi đắp, trở thành nền tảng cho sự phát triển bền vững của vùng cao biên giới.