Trong thời gian qua, tình hình vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm nói chung và vi phạm liên quan đến việc chế biến, buôn bán thực phẩm có nguồn gốc từ thịt lợn bị nhiễm bệnh dịch tả Châu Phi nói riêng đang diễn biến ngày càng phức tạp với thủ đoạn hết sức tinh vi. Một số đối tượng vì lợi nhuận, bất chấp nguy cơ dịch bệnh và sức khỏe cộng đồng đã thực hiện hành vi giết mổ, chế biến, bán thịt lợn thành phẩm mà biết rõ bị nhiễm bệnh dịch tả lợn Châu Phi gây ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe, thậm chí đến tính mạng của người dân.

Tuy nhiên, quá trình giải quyết các vụ việc liên quan đến chế biến, buôn bán thịt lợn bị nhiễm bệnh dịch tả Châu Phi hiện còn có nhiều quan điểm, nhận thức về áp dụng pháp luật khác nhau, gây khó khăn đến quá trình giải quyết vụ việc.

Ví dụ: Ngày 04/7/2025, UBND xã VA, tỉnh NA đã ban hành Quyết định về việc công bố dịch bệnh Dịch tả lợn Châu Phi trên địa bàn xã. Ngày 05/8/2025, tại xóm TP, xã VA, tỉnh NA, N.T.M mua hai con lợn đang còn sống mà biết rõ lợn bị nhiễm bệnh dịch tả Châu Phi rồi tiến hành giết mổ, chế biến thành 300kg thịt lợn thành phẩm để bán ra thị trường với sản phẩm có giá trị là 16.000.000 đồng. Kết quả xét nghiệm các mẫu vật đều cho kết quả “Dương tính với vi rút Dịch tả lợn Châu Phi”. Kết luận giám định tư pháp trong lĩnh vực chăn nuôi và thú ý của Trung tâm Chẩn đoán và Xét nghiệm thú y Trung ương I, Cục Chăn nuôi và Thú y kết luận: “Các mẫu vật được giám định mang vi rút Dịch tả lợn Châu phi (ASFV)”.

Hình ảnh minh họa

Đối với hành vi của N.T.M nêu trên hiện có hai quan điểm như sau:

Quan điểm thứ nhất: Hành vi của N.T.M không cấu thành tội phạm.

Tại điểm b khoản 1 Điều 317 Bộ luật hình sự quy định:

“b) Sử dụng động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy theo quy định của pháp luật để chế biến thực phẩm hoặc cung cấp, bán thực phẩm mà biết là có nguồn gốc từ động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy mà sản phẩm trị giá từ 10.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm”.

N.T.M thực hiện hành vi bán thịt lợn thành phẩm được chế biến từ hai con lợn bị nhiễm bệnh dịch tả lợn Châu Phi. Tuy nhiên, hai con lợn mà N.T.M sử dụng tại thời điểm phát hiện chưa bị Cơ quan chức năng ra Quyết định tiêu hủy. Do đó, hai con lợn này không thuộc trường hợp “Động vật bị tiêu hủy theo quy định của pháp luật” nên hành vi của N.T.M không đủ yếu tố cấu thành “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm” mà vi phạm hành chính theo Nghị định số 04/2020/NĐ-CP ngày 03/01/2020 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 31/2016/NĐ-CP ngày 06/5/2016 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giống cây trồng, bảo vệ và kiểm dịch thực vật và Nghị định số 90/2017/NĐ-CP ngày 31/7/2017 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thú y.

Quan điểm thứ hai (cũng là quan điểm của tác giả): Hành vi của N.T.M đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Tại điểm a khoản 1 Điều 30 Luật Thú y quy định: Xử lý bắt buộc động vật mắc bệnh, có dấu hiệu mắc bệnh và sản phẩm động vật mang mầm bệnh thuộc Danh mục bệnh động vật phải công bố dịch, Danh mục bệnh truyền lây giữa động vật và người hoặc phát hiện có tác nhân gây bệnh truyền nhiễm mới.

“1. Các biện pháp xử lý bắt buộc động vật mắc bệnh, có dấu hiệu mắc bệnh và sản phẩm động vật mang mầm bệnh thuộc Danh mục bệnh động vật phải công bố dịch, Danh mục bệnh truyền lây giữa động vật và người hoặc phát hiện có tác nhân gây bệnh truyền nhiễm mới bao gồm:

a) Tiêu hủy bắt buộc”.

Danh mục động vật phải công bố dịch được quy định tại khoản 1 Điều 1 Thông tư 24/2019/TT-BNNPTNT ngày 24/12/2019 của Bộ trưởng Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn bổ sung khoản 1 Điều 10 Thông tư 07/2016/TT-BNNPTNT ngày 31/5/2016 của Bộ trưởng Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn quy định về phòng, chống dịch bệnh động vật trên cạn.

“Điều 10. Xử lý bắt buộc động vật mắc bệnh, có dấu hiệu mắc bệnh và sản phẩm động vật mang mầm bệnh truyền nhiễm.

1. Việc áp dụng các biện pháp tiêu hủy bắt buộc hoặc giết mổ bắt buộc phụ thuộc vào từng loại bệnh động vật được quy định chi tiết tại các Phụ lục ban hành kèm theo Thông tư này, bao gồm:

…

n) Bệnh Dịch tả lợn Châu Phi”.

Như vậy, bệnh dịch tả lợn Châu Phi thuộc Danh mục bệnh động vật phải công bố dịch (UBND xã VA, tỉnh NA đã ban hành Quyết định về việc công bố dịch tả lợn Châu Phi trên địa bàn xã) nên khi lợn mắc bệnh hoặc có dấu hiệu mắc bệnh dịch tả lợn Châu Phi thì thuộc trường hợp phải “Tiêu huỷ bắt buộc”. Do đó, điểm b khoản 1 Điều 317 Bộ luật hình sự quy định “… Động vật bị tiêu hủy theo quy định của pháp luật” được hiểu là “Động vật thuộc diện bị tiêu huỷ mà không bắt buộc điều kiện trước đó đã có Quyết định tiêu huỷ của Cơ quan có thẩm quyền”.

Bên cạnh đó, tại điểm b khoản 1 Điều 317 Bộ luật hình sự quy định “Sử dụng động vật chết do bệnh, dịch bệnh… để chế biến thực phẩm” tức là sử dụng thực phẩm từ động vật chết do bệnh, dịch bệnh cũng đã cấu thành tội phạm mà không bắt buộc phải có Quyết định tiêu huỷ.

Do đó, quy định tại điểm b khoản 1 Điều 317 Bộ luật hình sự không bắt buộc điều kiện “Trước khi hành vi của đối tượng bị phát hiện thì hành vi đó đã bị Cơ quan có thẩm quyền ban hành Quyết định tiêu huỷ”.

Hành vi của N.T.M biết rõ lợn mắc bệnh dịch tả lợn Châu Phi nhưng vẫn tiến hành giết mổ, phân loại, bán thực phẩm cho người tiêu dùng vi phạm quy định tại khoản 1, 6, 9 Điều 13; điểm b khoản 1 Điều 25, khoản 9 Điều 27 Luật Thú y và vi phạm quy định tại Điều 5 Luật An toàn thực phẩm. Do đó, hành vi của N.T.M đủ yếu tố cấu thành tội “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm” theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 317 Bộ luật hình sự.

Trên đây là bài viết trao đổi nghiệp vụ của tác giả, rất mong nhận được ý kiến trao đổi, sự đóng góp của các đồng nghiệp./.