Ngày 23/6/2026, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 72/2026/TT-BTC quy định mức thu, miễn, giảm, chế độ thu, nộp phí thi hành án dân sự (sau đây gọi tắt là Thông tư số 72/2026/TT-BTC); Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, thay thế Thông tư số 216/2016/TT-BTC ngày 10/11/2016 và Thông tư số 74/2019/TT-BTC ngày 24/10/2019 của Bộ Tài chính. Đây là văn bản được ban hành nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Thi hành án dân sự năm 2025, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với Luật Phí và lệ phí, Luật Quản lý thuế và các nghị định hướng dẫn thi hành có liên quan.

VKSND tỉnh toạ đàm Kết luận TTKS tại cơ quan THADS tỉnh

          Sau gần 10 năm thực hiện Thông tư số 216/2016/TT-BTC, thực tiễn thi hành án dân sự đã có nhiều thay đổi, đặc biệt trong bối cảnh Luật Thi hành án dân sự năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2026) được ban hành với nhiều quy định mới về trình tự, thủ tục thi hành án, quyền và nghĩa vụ của đương sự cũng như cơ chế quản lý tài chính, theo hướng đồng bộ, minh bạch và phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp.

          Một trong những điểm mới của Thông tư số 72/2026/TT-BTC là thay đổi cách xác định người nộp phí thi hành án dân sự. Theo Thông tư số 216/2016/TT-BTC, người nộp phí chỉ là người được thi hành án khi nhận được tiền hoặc tài sản theo bản án, quyết định của Tòa án hoặc phán quyết của Trọng tài thương mại. Thông tư số 72/2026/TT-BTC xác định đương sự, bao gồm cả người được thi hành án và người phải thi hành án, là người nộp phí trong những trường hợp pháp luật quy định. Quy định mới đã mở rộng phạm vi điều chỉnh, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với Luật Thi hành án dân sự năm 2025. Bên cạnh đó, Thông tư tiếp tục quy định cụ thể trách nhiệm nộp phí trong các trường hợp chia tài sản chung, chia thừa kế, chia tài sản khi ly hôn hoặc nhiều người cùng được nhận một khoản tiền, tài sản nhưng chỉ có một hoặc một số người yêu cầu thi hành án. Việc quy định rõ chủ thể nộp phí sẽ góp phần hạn chế các cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng pháp luật.

          Thông tư số 72/2026/TT-BTC cũng có sự điều chỉnh quan trọng về căn cứ xác định ngưỡng không phải chịu phí thi hành án dân sự. Nếu như trước đây ngưỡng miễn thu phí được xác định dựa trên “hai lần mức lương cơ sở” thì nay được thay bằng “một lần mức lương tối thiểu tháng theo vùng nơi cơ quan thi hành án dân sự có trụ sở”, việc sử dụng mức lương tối thiểu vùng bảo đảm sự linh hoạt, phù hợp hơn với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương.

Đối với mức thu phí, Thông tư số 72/2026/TT-BTC cơ bản kế thừa biểu mức thu của Thông tư số 216/2016/TT-BTC. Mức thu vẫn được tính theo phương pháp lũy tiến đối với từng khoảng giá trị tiền hoặc tài sản thực nhận, bảo đảm nguyên tắc người được hưởng lợi nhiều hơn sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính cao hơn. Việc giữ ổn định biểu mức thu cho thấy cơ quan quản lý đánh giá chính sách hiện hành vẫn phù hợp, đồng thời tránh tạo ra những biến động lớn ảnh hưởng đến quyền lợi của đương sự.

Một nội dung đáng chú ý khác là mở rộng các trường hợp không phải chịu phí thi hành án dân sự. Ngoài các khoản tiền cấp dưỡng, tiền lương, tiền công, tiền bảo hiểm xã hội, tiền bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, các khoản kinh phí thực hiện chính sách xã hội hay hiện vật chỉ có ý nghĩa tinh thần đã được quy định trước đây, Thông tư số 72/2026/TT-BTC còn bổ sung nhiều trường hợp mới như thi hành hình phạt tiền, tịch thu tài sản, truy thu tài sản thu lợi bất chính, truy thu thuế, các khoản phải nộp trực tiếp vào ngân sách nhà nước hoặc khoản tiền do Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản chi trả mà không phải áp dụng biện pháp cưỡng chế. Việc bổ sung này góp phần phân định rõ ranh giới giữa khoản thu phát sinh từ hoạt động thi hành án dân sự với các khoản thu thuộc chức năng quản lý nhà nước, từ đó bảo đảm việc thu phí được thực hiện đúng bản chất.

Bên cạnh đó, chính sách miễn, giảm phí thi hành án dân sự cũng được sửa đổi theo hướng mở rộng đối tượng thụ hưởng. Ngoài người có công với cách mạng, Thông tư mới bổ sung thêm hộ cận nghèo, người cao tuổi không có người phụng dưỡng, người khuyết tật, người mắc bệnh cần điều trị dài ngày và đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Đây là điểm mới thể hiện rõ tính nhân văn của chính sách pháp luật, góp phần bảo đảm quyền tiếp cận công lý và giảm bớt gánh nặng tài chính cho các nhóm yếu thế trong xã hội.

Kiểm sát viên báo cáo đề xuất quan điểm xét miễn giảm nghĩa vụ thi hành án đối với khoản thu nộp NSNN

Đối với các trường hợp giảm phí, Thông tư vẫn duy trì các mức giảm 80%, 30% và 20%, đồng thời điều chỉnh căn cứ áp dụng để phù hợp với Luật Thi hành án dân sự năm 2025. Qua đó tiếp tục khuyến khích người được thi hành án chủ động xác minh điều kiện thi hành án của người phải thi hành án, hỗ trợ cơ quan thi hành án trong quá trình tổ chức thi hành bản án.

Một điểm mới khác là Thông tư đã bổ sung quy định xử lý phí trong trường hợp đình chỉ thi hành án. Theo đó, nếu việc đình chỉ được thực hiện trước khi ban hành quyết định cưỡng chế thì không thu phí; trường hợp đình chỉ sau khi đã ban hành quyết định cưỡng chế thì người nộp phí chỉ phải nộp một phần ba mức phí theo quy định. Quy định này góp phần giải quyết khoảng trống pháp lý tồn tại trong thời gian qua, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa chi phí mà Nhà nước đã bỏ ra để tổ chức thi hành án và quyền lợi của đương sự.

Thông tư số 72/2026/TT-BTC cũng hoàn thiện trình tự, thủ tục thu phí thông qua việc bổ sung quy định về thu phí đối với người phải thi hành án trong những trường hợp pháp luật quy định; thu phí trước khi thanh toán tiền thi hành án; thu phí trong trường hợp bù trừ nghĩa vụ giữa các đương sự; cũng như quy định rõ hơn về phương thức nộp phí, hoàn trả số tiền thu thừa hoặc thu bổ sung khi xác định chưa chính xác số phí phải nộp. Những quy định này góp phần chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án dân sự.

Thay đổi cơ chế quản lý và sử dụng nguồn thu phí thi hành án dân sự. Nếu như theo Thông tư số 216/2016/TT-BTC, cơ quan thu phí được để lại một phần nguồn thu để phục vụ hoạt động chuyên môn thì theo Thông tư số 72/2026/TT-BTC, toàn bộ số tiền phí thu được phải nộp vào ngân sách nhà nước. Kinh phí phục vụ hoạt động thu phí sẽ được ngân sách nhà nước bảo đảm theo dự toán được giao. Quy định mới thể hiện rõ chủ trương tách bạch giữa nguồn thu ngân sách và kinh phí hoạt động của cơ quan nhà nước, góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch trong quản lý tài chính công và phù hợp với xu hướng cải cách cơ chế tài chính đối với các cơ quan hành chính.

Có thể khẳng định rằng, Thông tư số 72/2026/TT-BTC không chỉ là văn bản thay thế Thông tư số 216/2016/TT-BTC mà còn điều chỉnh, bổ dung tạo lập khuôn khổ pháp lý mới về thu phí thi hành án dân sự theo hướng đồng bộ với Luật Thi hành án dân sự năm 2025. Những sửa đổi về đối tượng nộp phí, ngưỡng miễn thu, chính sách miễn, giảm phí, quy trình thu phí và cơ chế quản lý nguồn thu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các đương sự, đồng thời tăng cường tính minh bạch và hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án dân sự./.