Ngày 19/3/2026, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã ký ban hành Quyết định số 05/QĐ-VKSTC về Quy chế tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp (sau đây gọi tắt là Quy chế số 05), thay thế Quy chế ban hành kèm theo Quyết định số 222/QĐ-VKSTC ngày 22/6/2023.

Quy chế số 05 gồm 07 chương, 25 điều, được ban hành trong bối cảnh hệ thống pháp luật về tư pháp tiếp tục được hoàn thiện, đặc biệt là các quy định liên quan đến bảo vệ quyền con người, quyền công dân và yêu cầu đổi mới tổ chức, hoạt động của ngành Kiểm sát nhân dân. Quy chế đã kịp thời thể chế hóa các chủ trương, quy định mới của Đảng, Nhà nước và của Ngành, đồng thời khắc phục những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện Quy chế trước đây. Một số nội dung mới đáng chú ý của Quy chế số 05 như sau:

Thứ nhất, bổ sung và làm rõ một số khái niệm quan trọng

Điều 2 Quy chế số 05 đã bổ sung, làm rõ các khái niệm về “Hoạt động tư pháp”, “Đơn vị giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo”, “Đơn vị nghiệp vụ giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo”, “Đơn vị chủ trì” và “Đơn vị phối hợp”. Theo đó:

Đơn vị giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo về tư pháp là đơn vị được giao thực hiện nhiệm vụ về tiếp công dân thường xuyên; tham mưu giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát các cấp. Theo quy định này, ở VKSND cấp tỉnh, đơn vị giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo về tư pháp là Thanh tra – khiếu tố.

Đơn vị nghiệp vụ giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo là các đơn vị được giao nhiệm vụ thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử hình sự; đơn vị kiểm sát việc giải quyết các vụ, việc dân sự, hôn nhân và gia đình, các vụ án hành chính, vụ việc kinh doanh thương mại, lao động và những việc khác theo quy định của pháp luật; đơn vị kiểm sát thi hành án dân sự; đơn vị kiểm sát giam giữ và thi hành án hình sự.

Đơn vị chủ trì là đơn vị có trách nhiệm chính trong việc tham mưu cho Viện trưởng giải quyết khiếu nại, tố cáo; kiểm tra quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật.

Đơn vị phối hợp là đơn vị trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm phối hợp với đơn vị chủ trì trong việc tham mưu cho Viện trưởng giải quyết khiếu nại, tố cáo; kiểm tra quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật.

Đáng chú ý, khái niệm “Hoạt động tư pháp” được mở rộng, bổ sung lĩnh vực tố tụng công ích nhằm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ mới của ngành Kiểm sát nhân dân theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công.

Bên cạnh đó, Quy chế đã xác định rõ vai trò của đơn vị nghiệp vụ, đơn vị chủ trì và đơn vị phối hợp trong công tác tiếp nhận, xử lý, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Việc quy định cụ thể các khái niệm này góp phần phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm của từng đơn vị, khắc phục tình trạng chồng chéo, hoặc đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, nâng cao hiệu quả phối hợp trong thực hiện nhiệm vụ.

Thứ hai, về tiếp nhận, phân loại và xử lý đơn

Điều 8, Điều 9 Quy chế số 05 đã quy định rõ trách nhiệm của các đơn vị trong Ngành, theo đó, đơn vị kiểm sát giải quyết khiếu nại, tố cáo về tư pháp là đầu mối tiếp nhận đơn, còn các đơn vị nghiệp vụ chịu trách nhiệm chính trong việc xử lý, giải quyết, cụ thể:

- Đối với đơn khiếu nại, tố cáo, đề nghị, kiến nghị, phản ánh trong hoạt động tư pháp như: tố tụng hình sự, tố tụng dân sự, tố tụng hành chính, tố tụng công ích, thủ tục phá sản,... thuộc thẩm quyền của Viện kiểm sát cấp mình thì đơn vị nghiệp vụ giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo chuyển đến các đơn vị nghiệp vụ tương ứng để xử lý, giải quyết theo thẩm quyền.

- Đơn liên quan đến kiểm sát việc thi hành tạm giữ, tạm giam, thi hành biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú và thi hành án hình sự thì đơn vị kiểm sát giải quyết khiếu nại, tố cáo về tư pháp chuyển đến đơn vị được giao nhiệm vụ kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự để xử lý, quản lý, giải quyết hoặc kiểm sát việc giải quyết theo thẩm quyền.

- Đơn liên quan đến việc thi hành án dân sự, thi hành án hành chính, thi hành quyết định tuyên bố phá sản thì đơn vị kiểm sát giải quyết khiếu nại, tố cáo về tư pháp chuyển đến đơn vị được giao nhiệm vụ kiểm sát thi hành án dân sự để xử lý, quản lý, giải quyết hoặc kiểm sát việc giải quyết theo thẩm quyền.

Ngoài ra, khoản 7 Điều 9 Quy chế số 05 đã bổ sung quy định về việc xếp lưu đối với các đơn có nội dung chống đối đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; nội dung kích động chia rẽ dân tộc, tôn giáo; hoặc sử dụng ngôn từ thô tục, xúc phạm danh dự, uy tín của cá nhân, cơ quan, tổ chức. Đồng thời, Quy chế quy định việc xếp lưu đơn phải được thông báo cho người gửi đơn ít nhất một lần, bảo đảm tính công khai, minh bạch trong quá trình xử lý.

Thứ ba, tăng cường trách nhiệm trong công tác quản lý đơn

Tại Điều 10, Quy chế số 05 quy định rõ trách nhiệm của các đơn vị nghiệp vụ trong việc thông báo kết quả xử lý, giải quyết đơn cho người gửi đơn và cơ quan chuyển đơn; đồng thời có trách nhiệm phối hợp, cung cấp thông tin, kết quả xử lý cho đơn vị kiểm sát giải quyết khiếu nại, tố cáo về tư pháp để phục vụ công tác theo dõi, thống kê, quản lý đơn trong toàn Ngành.

Quy định này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm việc theo dõi, tổng hợp và đánh giá tình hình khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp được đầy đủ, chính xác.

Thứ tư, bổ sung thẩm quyền và xác định rõ trách nhiệm trong giải quyết khiếu nại, tố cáo

Tại khoản 7 Điều 11, khoản 4 Điều 14 của Quy chế số 05 đã bổ sung thẩm quyền giải quyết khiếu nại của Viện kiểm sát đối với việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng để phù hợp với quy định của Luật tư pháp người chưa thành niên có hiệu lực từ 01/01/2026.

Bên cạnh đó, Điều 12, Điều 15 của Quy chế số 05 đã quy định rõ đơn vị nghiệp vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo là đơn vị chủ trì giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp, đơn vị giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo về tư pháp là đơn vị phối hợp. Việc sửa đổi này là phù hợp với thực tiễn khi các đơn vị nghiệp vụ thường xuyên theo dõi, hướng dẫn, kiểm tra về nghiệp vụ đối với Viện kiểm sát cấp dưới; trực tiếp thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp đối với các vụ việc của VKSND cấp tỉnh nên nắm rõ nội dung, tiến độ của vụ việc, đối tượng bị khiếu nại, quyền và nghĩa vụ của người có đơn... Từ đó, góp phần nâng cao tính chủ động, trách nhiệm và chất lượng tham mưu trong giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Thứ năm, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số

Phù hợp với chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số trong ngành Kiểm sát nhân dân, Quy chế số 05 đã bổ sung nhiều nội dung liên quan đến ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động tiếp công dân và xử lý đơn.

Cụ thể, khoản 7 Điều 3 Quy chế đã bổ sung hình thức tiếp công dân trực tuyến; khoản 9 Điều 9 quy định việc tiếp nhận, phân loại và xử lý đơn được gửi thông qua các phương tiện điện tử. Đây là những quy định mới, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo, đồng thời nâng cao hiệu quả, tính kịp thời và minh bạch trong hoạt động của cơ quan kiểm sát.

Việc ban hành Quy chế số 05 là bước hoàn thiện quan trọng trong công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp của ngành Kiểm sát nhân dân. Những điểm mới của Quy chế không chỉ góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý mà còn đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo, bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân và góp phần xây dựng ngành Kiểm sát nhân dân ngày càng trong sạch, vững mạnh, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới.

                                    Trần Thị Thu Hằng

                         Thanh tra - Khiếu tố VKSND tỉnh