Từ ngày 01/7/2025 đến nay, VKSND Khu vực 1 - Nghệ An đã thực hành quyền công tố, kiểm sát giải quyết 14 vụ/14 bị can về tội “Sử dụng trái phép chất ma túy” theo quy định tại Điều 256a Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025).

Qua công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát việc khởi tố, điều tra các vụ án hình sự, VKSND Khu vực 1 – Nghệ An, nhận thấy: Tình hình sử dụng trái phép chất ma túy trên địa bàn đang có chiều hướng gia tăng, diễn biến ngày càng phức tạp, tinh vi và khó kiểm soát. Đáng chú ý, phần lớn các đối tượng bị khởi tố là người đã từng bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Sau khi chấp hành xong, trở về địa phương, nhiều người không được quản lý, giám sát chặt chẽ, dẫn đến tái nghiện, tiếp tục sử dụng hoặc lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh, trật tự tại cơ sở, mà còn đe dọa đến an toàn cộng đồng dân cư, gây bất an, lo lắng trong dư luận xã hội. Qua đó cho thấy vẫn còn những hạn chế trong công tác quản lý người nghiện, người sau cai nghiện ma túy tại địa phương. Bên cạnh đó, việc sử dụng trái phép chất ma túy diễn ra tại một số khu dân cư, khu vực công cộng và các điểm du lịch đã làm ảnh hưởng xấu đến hình ảnh, môi trường văn hóa – xã hội của địa phương, tác động tiêu cực đến mục tiêu xây dựng môi trường du lịch an toàn, lành mạnh và thân thiện của tỉnh Nghệ An.

Hình ảnh buổi tuyên truyền Điều 256a Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025)

tại cơ sở cai nghiện ma túy số 1 – phân khu 2

Qua công tác Thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra các vụ án hình sự, VKSND khu vực 1 đã phát hiện một số đối tượng sau khi hết thời gian quản lý sau cai nghiện (02 năm) theo Quyết định của Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã đã được đưa ra khỏi danh sách người bị quản lý sau cai vì không phát hiện sử dụng trái phép chất ma túy trong thời hạn này. Tuy nhiên, theo điểm c khoản 1 Điều 256a Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), người đã hoàn thành thời gian quản lý sau cai nghiện ma túy, nếu trong thời hạn hai năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy và trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy mà vẫn tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy, thì hành vi đó được coi là phạm tội và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với khung hình phạt từ 02 đến 03 năm tù.

Việc chấm dứt quản lý và đưa người đã hoàn thành thời gian quản lý sau cai nghiện ra khỏi danh sách theo dõi, mà không tiếp tục thực hiện công tác nắm bắt, giám sát để kịp thời phát hiện hành vi sử dụng trái phép chất ma túy, sẽ tiềm ẩn nguy cơ bỏ lọt tội phạm. Bởi lẽ, khi các đối tượng này tái sử dụng trái phép chất ma túy nếu không được phát hiện, cơ quan chức năng sẽ không có căn cứ pháp lý để áp dụng biện pháp quản lý người sử dụng ma túy theo quy định của pháp luật về phòng, chống ma túy.

Như vậy, một trong những nguyên nhân dẫn đến việc chưa xử lý triệt để hành vi sử dụng trái phép chất ma túy trên địa bàn xuất phát từ sự phối hợp chưa thật chặt chẽ, đồng bộ giữa các cơ quan chức năng, đặc biệt là giữa Công an và Ủy ban nhân dân xã (phường) trong việc cập nhật, theo dõi, quản lý danh sách người sử dụng ma túy sau cai nghiện. Công tác theo dõi, kiểm tra định kỳ đối tượng sau cai nghiện còn mang tính hình thức, thiếu cơ chế giám sát hiệu quả. Bên cạnh đó, nhận thức của một cán bộ cơ sở về các quy định mới của Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) vẫn còn hạn chế, dẫn đến việc chưa kịp thời phát hiện, lập hồ sơ xử lý khi người sau cai tái sử dụng ma túy.

Từ kết quả thực tiễn công tác kiểm sát, Viện trưởng VKSND Khu vực 1 - Nghệ An đã có Kiến nghị gửi Chủ tịch Ủy ban nhân dân các phường Thành Vinh, Trường Vinh, Vinh Phú, Vinh Hưng, Vinh Lộc và Cửa Lò, trong phạm vi trách nhiệm của mình chỉ đạo Công an phường thường xuyên rà soát, lập danh sách, quản lý chặt chẽ người sử dụng trái phép chất ma túy, kịp thời áp dụng biện pháp quản lý theo Luật Phòng, chống ma túy; chủ động phát hiện, triệt xóa tụ điểm phức tạp, không để hình thành “điểm nóng” ma túy; đề nghị Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể tăng cường tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia phòng, chống ma túy; quan tâm giúp đỡ, hỗ trợ người sau cai nghiện học nghề, việc làm, tái hòa nhập cộng đồng. Đồng thời, tổ chức tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ, lực lượng cơ sở về quy định mới của pháp luật, nâng cao kỹ năng quản lý, giám sát và phòng ngừa tội phạm ma túy.

Tình hình sử dụng trái phép chất ma túy hiện nay không chỉ là vấn đề xã hội, mà còn là nguồn gốc phát sinh của nhiều loại tội phạm khác. Việc nâng cao hiệu quả quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy sau cai nghiện là một yêu cầu cấp thiết, nhằm phòng ngừa tội phạm, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và thực hiện nghiêm kỷ cương pháp luật. Việc phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan trong quản lý sau cai, giám sát người sử dụng ma túy và xử lý hình sự kịp thời chính là giải pháp hiệu quả, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy, giữ vững an ninh, trật tự trên địa bàn.