giới thiệu chung
Skip portletPortlet Menu
 
tin tức sự kiện
Skip portletPortlet Menu
 
lĩnh vực chuyên môn
Skip portletPortlet Menu
 
Thông tin
Skip portletPortlet Menu
 
liên kết website
Skip portletPortlet Menu
 
 
 
 
 
 
 
tin chi tiết
Skip portletPortlet Menu
 
TÌM HIỂU MỘT SỐ NỘI DUNG VỀ TRANH TỤNG CỦA KIỂM SÁT VIÊN TẠI PHIÊN TÒA HÌNH SỰ SƠ THẨM (12/05/2020 02:06 PM)

Tranh tụng của Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự sơ thẩm là hoạt động tố tụng được thực hiện giữa Kiểm sát viên (KSV) với bị cáo, người bào chữa, bị hại và những người tham gia tố tụng khác tại phiên toà hình sự sơ thẩm (HSST); dựa trên nguyên tắc bình đẳng trong việc đưa ra chứng cứ, tài liệu và lập luận để bảo vệ quan điểm của mình, phản bác quan điểm đối lập, dưới sự điều khiển, quyết định của Hội đồng xét xử sơ thẩm với vai trò "trọng tài", góp phần làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án, là cơ sở để Hội đồng xét xử (HĐXX) ban hành bản án, quyết định đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không bỏ lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội.


Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về "Một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới", Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về "Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020" đã xác định tầm quan trọng của tranh tụng trong hoạt động xét xử, coi đây là một trong những nội dung trọng tâm, là khâu đột phá của cải cách tư pháp. Nghị quyết số 08-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định: “Nâng cao chất lượng công tố của Kiểm sát viên tại phiên tòa, bảo đảm tranh tụng dân chủ với Luật sư, người bào chữa và những người tham gia tố tụng khác. Khi xét xử, các Tòa án phải đảm bảo cho mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, thực sự dân chủ, khách quan, Thẩm phán và Hội thẩm độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; việc phán quyết của Tòa án phải căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa...để ra những bản án, quyết định đúng pháp luật, có sức thuyết phục và trong thời hạn luật định. Các cơ quan tư pháp có trách nhiệm tạo điều kiện để Luật sư tham gia vào quá trình tố tụng, tham gia hỏi cung bị can, nghiên cứu hồ sơ vụ án, tranh luận dân chủ tại phiên tòa...”. Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị một lần nữa yêu cầu: “Nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan tư pháp, chất lượng tranh tụng tại tất cả các phiên tòa xét xử, coi đây là hoạt động đột phá của các cơ quan tư pháp...”. Thể chế quan điểm, chủ trương của Đảng, Hiến pháp năm 2013 và Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 đã quy định cụ thể nguyên tắc tranh tụng. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử lập hiến và lập pháp, vấn đề tranh tụng được ghi nhận và quy định trực tiếp, thể hiện bước tiến lớn trong hoạt động xây dựng pháp luật và phù hợp với tinh thần cải cách tư pháp của Đảng, Nhà nước ta.


Tranh tụng là một hoạt động đặc thù của KSV hay nói cách khác hoạt động tranh tụng của KSV tại phiên tòa HSST có những đặc điểm khác biệt so với các chủ thể khác.


Thứ nhất, KSV là chức danh duy nhất đại diện cho Viện kiểm sát nhân dân (Viện KSND) thực hiện tranh tụng tại phiên tòa HSST. Luật tổ chức Viện KSND năm 2014 quy định rõ: "Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam" (Điều 2). "Kiểm sát viên là người được bổ nhiệm theo quy định của pháp luật để thực hiện chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp" (Điều 74); “Kiểm sát viên tuân theo pháp luật và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về hành vi, quyết định của mình trong việc thực hành quyền công tố, tranh tụng tại phiên tòa và kiểm sát hoạt động tư pháp” (Điều 83). Như vậy, KSV là chức danh duy nhất được pháp luật ghi nhận, đại diện cho Viện KSND tại phiên tòa HSST để thực hiện hoạt động tranh tụng. Có nghĩa là, ngoài KSV không chức danh nào khác có quyền đại diện cho Viện KSND để thực hiện hoạt động tranh tụng tại phiên tòa nói chung, phiên tòa HSST nói riêng.


Thứ hai, tranh tụng của KSV tại phiên tòa HSST không phải là "bất biến". Mặc dù quan điểm của KSV (bên buộc tội) và bên bào chữa có sự đối trọng nhau nhưng bản chất tranh tụng của KSV tại phiên tòa hình sự chính là quá trình xác định sự thật khách quan của vụ án hình sự. Bản chất này chi phối và định hướng mọi hoạt động và hành vi tố tụng của KSV tại phiên tòa HSST. Tại phiên tòa, KSV cùng với bị cáo, người bào chữa, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan... sử dụng chứng cứ, lý lẽ để bảo vệ quan điểm của mình. Tuy nhiên, yêu cầu này đặt ra rất cao đối với KSV, khi bảo vệ quan điểm của mình, KSV phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật, phải trên cơ sở tôn trọng sự thật, tôn trọng lẽ phải, không phải là "bất biến" mà có thể thay đổi quan điểm của mình khi thấy lập luận của bên đối lập hợp lý và có căn cứ. KSV tranh tụng không chỉ để làm rõ chứng cứ xác định có tội (buộc tội) mà cả chứng cứ xác định vô tội (gỡ tội, "suy đoán vô tội"), các tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, nguyên nhân, điều kiện phạm tội, mức bồi thường thiệt hại và những tình tiết khác có ý nghĩa đối với vụ án; bảo đảm cho vụ án được xác định một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ.


Nội dung tranh tụng của KSV tại phiên tòa HSST được ghi nhận trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau như Hiến pháp năm 2013, Luật tổ chức Viện KSND năm 2014, Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 (BLTTHS). Dựa trên quy định của pháp luật cũng như thực tiễn xét xử, hoạt động tranh tụng của KSV tại phiên tòa HSST có thể chia thành ba giai đoạn như sau:


Giai đoạn chuẩn bị tranh tụng: Đây là giai đoạn mở đầu và chuẩn bị cho hoạt động tranh tụng, được bắt đầu từ thời điểm khai mạc phiên tòa và kết thúc trước khi KSV công bố cáo trạng. Trong giai đoạn này, KSV tham gia phiên tòa với trách nhiệm thực hành quyền công tố và kiểm sát việc chấp hành thủ tục tố tụng tại phiên toà đối với Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, đối với HĐXX và những người tham gia tố tụng khác. KSV chú ý kiểm sát chặt chẽ việc chấp hành các quy định của BLTTHS về giải quyết việc đề nghị thay đổi những người tiến hành tố tụng, người giám định, người phiên dịch, việc giải thích quyền và nghĩa vụ cho những người tham gia tố tụng, các yêu cầu về xem xét chứng cứ, hoãn phiên tòa... Đồng thời, KSV kiểm tra lại hồ sơ, ghi nhớ vị trí bút lục, các tài liệu cần thiết có liên quan để chuẩn bị cho các giai đoạn tranh tụng tiếp theo.


Giai đoạn kiểm tra công khai chứng cứ: Giai đoạn này bắt đầu từ khi KSV công bố cáo trạng và kết thúc trước khi KSV trình bày bản luận tội. Theo quy định tại Điều 306 BLTTHS thì trước khi tiến hành xét hỏi, KSV đọc cáo trạng hoặc quyết định truy tố theo thủ tục rút gọn và quyết định khác của VKS liên quan đến việc giải quyết vụ án và trình bày ý kiến bổ sung làm rõ thêm nội dung cáo trạng (nếu có). Trong giai đoạn này, KSV thực hiện nhiệm vụ xét hỏi đối với những người tham gia tố tụng, xem xét vật chứng, nhận xét việc trình bày, công bố các tài liệu của vụ án... Với tư cách là người đại diện cho Viện KSND thực hiện chức năng thực hành quyền công tố tại phiên tòa hình sự, KSV phải chủ động, tích cực tham gia xét hỏi bị cáo và những người tham gia tố tụng khác. Việc xét hỏi của KSV ngoài mục đích làm rõ các tình tiết của vụ án còn nhằm thẩm tra lại lời khai của những người tham gia tố tụng, phục vụ cho việc luận tội và đối đáp khi tranh luận.


Giai đoạn thực hành tranh tụng: Đây là giai đoạn thể hiện rõ nét nhất, tập trung nhất hoạt động tranh tụng của KSV tại phiên tòa HSST. Giai đoạn này được bắt đầu từ thời điểm KSV trình bày lời luận tội và kết thúc khi HĐXX vào phòng nghị án. Điều 321 BLTTHS quy định: “Luận tội của KSV phải căn cứ vào những chứng cứ, tài liệu, đồ vật đã được kiểm tra tại phiên tòa và ý kiến của bị cáo, người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự, người tham gia tố tụng khác tại phiên tòa”. BLTTHS quy định KSV phải “trình bày lời luận tội” (Điều 320) chứ không phải “đọc” bản luận tội đã có sẵn. Khi trình bày lời luận tội, KSV phải có tác phong đĩnh đạc, nghiêm túc, sử dụng phương pháp “nói” là chủ yếu chứ không sử dụng phương pháp “đọc” là chủ yếu. KSV cần rèn luyện cho mình kỹ năng, cách diễn đạt rõ ràng, mạch lạc, lôi cuốn, thuyết phục người nghe. Khi đối đáp, tranh luận của KSV phải tôn trọng sự thật khách quan, tôn trọng quyền bào chữa của bị cáo, người bào chữa và những người tham gia tố tụng khác; thực hiện nghiêm qui định văn hoá ứng xử trong đối đáp, tranh lụận. Theo quy định tại Điều 322 BLTTHS, khi những người tham gia tố tụng có ý kiến đối với luận tội thì KSV phải đưa ra những lập luận của mình đối với từng ý kiến. Nếu ý kiến của người bào chữa hoặc của người tham gia tố tụng khác đưa ra nhưng chưa được KSV tranh luận thì Chủ tọa phiên tòa có quyền đề nghị KSV phải đáp lại những ý kiến đó. KSV căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ có tại hồ sơ vụ án và kết quả điều tra công khai tại phiên tòa để phân tích, lập luận, đối đáp trở lại, bảo đảm để "Mọi chứng cứ xác định có tội, chứng cứ xác định vô tội, tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, áp dụng điểm, khoản, điều của Bộ luật hình sự để xác định tội danh, quyết định hình phạt, mức bồi thường thiệt hại đối với bị cáo, xử lý vật chứng và những tình tiết khác có ý nghĩa giải quyết vụ án đều phải được trình bày, tranh luận, làm rõ tại phiên tòa. Bản án, quyết định của Tòa án phải căn cứ vào kết quả kiểm tra, đánh giá chứng cứ và kết quả tranh tụng tại phiên tòa" (Điều 26 BLTTHS).


Tóm lại, trong tiến trình cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân; tranh tụng nói chung, tranh tụng tại phiên tòa HSST nói riêng có ý nghĩa vô cùng quan trọng, đó là bước đi tất yếu nhằm mở rộng và phát huy dân chủ, bảm đảm tính công khai, minh bạch của phiên tòa hình sự. Mặt khác, tranh tụng còn có tác dụng quan trọng trong việc nâng cao ý thức, trách nhiệm của KSV cũng như những người tiến hành tố tụng nói chung; khắc phục tư duy "án tại hồ sơ", không dựa trên chứng cứ được kiểm tra thông qua tranh tụng tại phiên tòa hoặc thu thập chứng cứ theo hướng buộc tội một chiều đơn thuần mà phải nhìn nhận vấn đề theo nhiều giả thiết khác nhau trước khi ban hành quyết định hoặc thực hiện hành vi tố tụng./.


Nguyễn Đăng Thông

Chi hội trưởng Chi hội Luật gia Viện KSND tỉnh Nghệ An

 |  Đầu trang
 
Tin đã đưa:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
thư viện ảnh
Skip portletPortlet Menu